گزارشهای رسمی منتشرشده در ۵ سپتامبر ۲۰۲۶ (۱۴ شهریور ۱۴۰۵) نشان میدهد عبور شناورهای تجاری از تنگه هرمز به پایینترین سطح طی ماههای اخیر رسیده و همزمان صادرات نفت خام ایران با افت محسوسی روبهرو شده است.
بر پایه دادههای ثبتشده، محدودیتهای ناشی از تنشهای نظامی و تشدید فشارهای مالی بینالمللی، جریان ترابری دریایی و مبادلات ارزی را تحت تأثیر قرار داده است، هرچند مقامات اقتصادی تلاش دارند با تزریق منابع ارزی و بهرهگیری از مسیرهای جایگزین، پیامدهای این وضعیت را مهار کنند.
افت چشمگیر عبور کشتیها از آبراه راهبردی خلیج فارس
بر اساس تازهترین ارزیابیهای مؤسسه بینالمللی ردیابی نفتکشها، کپلر، و دادههای منتشرشده از سوی خبرگزاری رویترز، در روزهای گذشته تنها ۴ فروند شناور کالایی با استفاده از سامانه شناسایی خودکار از تنگه هرمز عبور کردهاند. این رقم در مقایسه با عبور ۹ فروند شناور در روز پیش از آن و میانگین دهروزه حدود ۱۵ کشتی، کاهش بسیار محسوسی را به ثبت رسانده است. شناورهای رصدشده شامل ۲ فروند نفتکش با اندازه متوسط، ۱ فروند کشتی فلهبر مدل کامسارمکس و ۱ فروند کشتی ترابری هندیسایز بودهاند. همچنین در کل هفته منتهی به این تاریخ، تنها ۲ فروند سوپرتانکر بسیار بزرگ حامل نفت خام موفق به عبور از این آبراه شدهاند.
بیشتر بخوانید: بازگشت ایران و آمریکا به مدار جنگ؛ حملات کوبنده ارتش آمریکا به زیرساختهای نظامی سپاه پاسداران
برای درک مقیاس این تحول، دادههای پیشین دریانوردی حاکی از آن است که پیش از آغاز درگیریهای نظامی در منطقه در ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ (۹ اسفند ۱۴۰۴)، روزانه بهطور میانگین نزدیک به ۱۲۵ فروند کشتی تجاری بزرگ و نفتکش از این آبراه راهبردی تردد میکردند. کارشناسان امور کشتیرانی تأکید دارند که این آمار رسمی صرفاً شناورهایی را نشان میدهد که سامانههای ماهوارهای ناوبری خود را روشن نگه داشتهاند. در شرایط کنونی، شمار چشمگیری از کشتیهای تجاری با هدف جلوگیری از خطرات توقیف، حملات احتمالی و شناسایی بینالمللی، فرستندههای خود را خاموش میکنند و این پدیده موسوم به «تردد تاریک» نشان میدهد که حجم واقعی تردد دریایی بیش از دادههای ثبتشده است.
کاهش شدید صادرات نفت خام و افزایش هزینه واسطهها
همزمان با افت رفتوآمد در خلیج فارس، آمارهای رهگیری بارگیری نفت خام نشاندهنده فشارهای عمیق بر مبادلات انرژی کشور است. به گزارش مؤسسه کپلر، مجموع بارگیری نفت خام ایران در ماه اوت ۲۰۲۶ (مرداد و شهریور ۱۴۰۵) به حدود ۲۶۰ هزار بشکه در روز تنزل یافته است. این شاخص در مدت مشابه سال گذشته به مرز ۱ میلیون و ۷۰۰ هزار بشکه در روز میرسید که نشاندهنده افتی چشمگیر در ظرفیت فروش است. خبرگزاری رویترز نیز در گزارشی مستقل، میزان صادرات روزانه نفت ایران در ماه اوت را رقمی میان ۲۲۰ هزار تا ۲۵۵ هزار بشکه برآورد کرده است.
بیشتر بخوانید: تنش بیسابقه میان تهران و واشینگتن؛ از تهدید به مصادره اموال شخصی فرماندهان سپاه تا هشدار به پاسخ نظامی در خلیج فارس
مسئولان بخش انرژی ایران پیشتر بارها اعلام کردهاند که دهها میلیون بشکه نفت خام روی شناورهای ذخیرهسازی در آبهای آزاد و خارج از محدوده محاصره مستقر شده است تا در صورت نیاز به بازارهای متقاضی تحویل داده شود. با این حال، به گزارش خبرگزاری رویترز به نقل از منابع تجاری فعال در بازار آسیا، اعمال کنترلهای سختگیرانهتر سبب شده تا برخی واسطهها از شبکه توزیع کنارهگیری کنند و یا خواستار تخفیفهای بیشتر و هزینههای حمل بسیار بالاتر شوند. همزمان گمانهزنیهایی نیز درباره وضعیت ذخایر بنزین مطرح شده است، اما مراجع رسمی مانند شرکت ملی پالایش و پخش فرآوردههای نفتی تا این لحظه گزارشی مبنی بر کمبود بحرانی فرآوردههای سوختی تأیید نکردهاند.
تأثیر تحریمهای ثانویه بر درآمدهای ارزی و تجارت خارجی
خبرگزاری رویترز در گزارشی به تاریخ ۳ سپتامبر ۲۰۲۶ (۱۲ شهریور ۱۴۰۵) به نقل از مقامهای اقتصادی نوشت که گسترش دایره تحریمهای ثانویه از سوی ایالات متحده و ایجاد موانع در آبراههای تجاری، مسیرهای مالی پیشین برای انتقال درآمدهای نفتی و تأمین ارز را پیچیدهتر کرده است. به گفته این منابع، انتقال وجوه ارزی و تسویه حساب کالاهای وارداتی نیازمند زمان طولانیتر و پرداخت کارمزدهای بالاتر به شبکههای بانکی واسطه شده است.
بیشتر بخوانید: سنتکام از پاکسازی آبراههای هرمز از مین خبر داد؛ محاصره بنادر ایران ادامه دارد
در بعد شاخصهای کلان اقتصادی، مسعود پزشکیان، رئیسجمهور، در سخنانی رسمی کاهش ۲۵ تا ۳۵ درصدی حجم تجارت خارجی کشور را در ماههای اخیر تأیید کرده است. در همین حال، بر اساس دادههای رسمی منتشرشده در گزارشهای اقتصادی، میانگین نرخ تورم دوازدهماهه کشور به ۶۹٫۹ درصد رسیده است. همچنین آمارهای مربوط به بازار کار در فصل بهار از افزایش نرخ بیکاری به ۹٫۱ درصد و کاهش حدود ۴۵۰ هزار نفری شمار شاغلان در بخشهای مختلف حکایت دارد که نمایانگر تأثیر رکود ناشی از محدودیتهای تجاری بر فعالیت بنگاههای تولیدی است.
شاخصهای اقتصادی داخلی و واکنش بانک مرکزی
در پی افزایش نوسانات در بازار ارز و نگرانی از تأثیر افت درآمدهای نفتی، رئیسکل بانک مرکزی، عبدالناصر همتی، در سخنانی رسمی هرگونه ادعا درباره ناتوانی ساختار مالی کشور را رد کرد. او با اشاره به در دسترس بودن ذخایر خارجی اعلام کرد که بانک مرکزی آمادگی دارد مبلغ ۲ میلیارد دلار ارز به بازار تزریق کند تا ثبات نسبی به نرخها بازگردد و نیازمندیهای ارزی کالاهای اساسی و واردکنندگان بخش صنعت بدون مانع تأمین شود.
بررسی جامع دادههای دریانوردی و اقتصادی نشان میدهد هرچند محدودیتهای دریایی و تحریمهای تازه سبب کاهش کمسابقه در حجم بارگیریهای رسمی و افت تجارت خارجی شده است، اما جریان صادرات از طریق راههای غیررسمی کاملاً متوقف نشده و تصمیمات مالی اتخاذشده در روزهای آینده نقشی تعیینکننده در حفظ تعادل بازار خواهد داشت.
