در ماههای اخیر، تنشهای امنیتی در منطقه خلیج فارس وارد فاز جدید و پیچیدهای شده است که فراتر از رویاروییهای سنتی میان تهران و واشینگتن به نظر میرسد. گزارشهای اخیر رسانههای بینالمللی، بهویژه خبرگزاری رویترز، از بررسیهای جدید جامعه اطلاعاتی ایالات متحده پرده برداشته است؛ تحقیقاتی که به دنبال یافتن پاسخ برای یک پرسش کلیدی است: آیا روسیه در حملات پهپادی به تأسیسات سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا) در منطقه، نقش حمایتی یا عملیاتی ایفا کرده است؟ این موضوع زمانی اهمیت دوچندان مییابد که دقت اصابتها و ابزارهای فنی بهکاررفته در این حملات، فراتر از الگوهای پیشین ارزیابی میشود.
ابعاد میدانی حملات و اهداف حساس
بر اساس گزارشهای منتشر شده، در ماه مارس سال جاری میلادی، دستکم دو مرکز حساس متعلق به سازمان سیا هدف حملات پهپادی قرار گرفتند. یکی از این اهداف، ایستگاه سیا در داخل سفارت آمریکا در ریاض (عربستان سعودی) و دیگری مرکزی در شرق عراق بوده است. منابع آگاه غربی مدعی هستند که تعداد مراکز هدف قرار گرفته ممکن است بیش از این باشد، اما به دلیل ماهیت محرمانه فعالیتهای سیا، جزئیات دقیقتری در اختیار رسانهها قرار نگرفته است.
آنچه تحلیلگران اطلاعاتی آمریکا را به سمت “فرضیه مداخله روسیه” سوق داده، نه صرفاً وقوع حملات، بلکه کیفیت اجرای آنهاست. در حمله به سفارت آمریکا در ریاض، گفته میشود دو فروند پهپاد انتحاری از نسخههای ارتقایافته «شاهد» مورد استفاده قرار گرفتهاند. طبق اطلاعات فنی منتشر شده، پهپاد اول موفق شده حفرهای در بخش آسیبپذیر سازه ایجاد کند و پهپاد دوم با عبور از همان شکاف، در داخل ساختمان منفجر شده است. این سطح از دقت که نیازمند اطلاعات دقیق هدفگیری و توانمندی فنی در مقابله با جنگ الکترونیک است، شائبه حضور یک پشتیبان پیشرفته را تقویت کرده است.
ردپای فناوری روسیه؛ از کومتا-ام تا اطلاعات هدفگیری
یکی از محورهای اصلی تحلیلهای انتقادی در این پرونده، انتقال فناوریهای پیشرفته ناوبری از مسکو به تهران است. گزارشها حاکی از آن است که روسیه سامانه ناوبری ماهوارهای کومتا-ام (Kometa-M) را در اختیار ایران قرار داده است. این سامانه که پیشتر در جریان جنگ اوکراین نیز کارایی خود را نشان داده بود، مقاومت بسیار بالایی در برابر سیگنالهای اخلالگر (Jamming) دارد و به پهپادها اجازه میدهد با ضریب خطای بسیار پایین به اهداف متحرک یا نقاط حساس برخورد کنند.
رسانههای داخلی ایران، از جمله «دنیای اقتصاد»، با بازنشر گزارشهای بینالمللی به این نکته اشاره کردهاند که تحلیلگران آمریکایی هنوز به نتیجه قطعی درباره دخالت مستقیم مسکو نرسیدهاند؛ اما همزمانی افزایش دقت عملیاتی ایران با تقویت همکاریهای نظامی دوجانبه، نمیتواند تصادفی باشد. مقامات آمریکایی پیشتر تأیید کرده بودند که روسیه به طور کلی اطلاعات هدفگیری در منطقه خلیج فارس را در اختیار ایران قرار داده است، اما تسری این همکاری به حمله به مراکز “ایستگاهی” سیا، به معنای عبور از خطوط قرمز سنتی در مناسبات مسکو-واشینگتن تلقی میشود.
واکنشهای داخلی و دیپلماتیک
در داخل ایران، برخورد رسانهها با این اخبار عمدتاً با رویکرد بازنشر و رصد تحلیلهای غربی بوده است. سایت «شفقنا» و روزنامه «دنیای اقتصاد» با تمرکز بر ادعاهای رویترز، به این موضوع پرداختند که چگونه کارشناسان غربی نگران تغییر توازن قوا در سایه اتحاد تهران و مسکو هستند.
از سوی دیگر، موضع رسمی مقامات ارشد مسکو همواره بر نفی این گزارشها استوار بوده است. سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه، پیش از این گزارشهای مشابه در خصوص همکاری نظامی ایران و روسیه علیه منافع آمریکا را “نادرست” و “جعلی” خوانده بود. با این حال، روابط عمومی سپاه پاسداران در اطلاعیهای که پیرامون حملات به مواضع دیگر در منطقه (مانند پایگاه پرنس حسن در اردن) منتشر کرده، بر افزایش توان عملیاتی و تهاجم دقیق نیروهای خود تأکید ورزیده است؛ امری که اگرچه مستقیماً به روسیه اشاره ندارد، اما نشاندهنده اعتمادبهنفس نظامی جدید در زرادخانه پهپادی و موشکی ایران است.
تحلیل استراتژیک؛ فراتر از یک همکاری تاکتیکی
از نگاه تحلیلگران مستقل، همکاری احتمالی روسیه و ایران در هدف قرار دادن مراکز سیا را نباید صرفاً یک اقدام تلافیجویانه محدود دانست. این موضوع نشاندهنده یک تغییر پارادایم در راهبرد منطقهای مسکو است. پس از آغاز جنگ اوکراین و انزوای بینالمللی روسیه، کرملین تمایل بیشتری نشان داده تا هزینههای حضور ایالات متحده در خاورمیانه را افزایش دهد.
دنیل هافمن، از مقامات سابق اطلاعاتی آمریکا (بدون اشاره به مصاحبه با رسانههای خارج از ایران و بر اساس فکتهای موجود در پروندههای اطلاعاتی باز)، معتقد است که مسکو و تهران در یک نقطه استراتژیک به اشتراک رسیدهاند: «حذف یا تضعیف نفوذ اطلاعاتی-نظامی آمریکا در مناطقی که هر دو کشور آن را حیاط خلوت یا حوزه نفوذ خود میدانند.»
نکته انتقادی در اینجا این است که اگر ثابت شود روسیه اطلاعات دقیق مکانهای محرمانه سیا را در اختیار ایران قرار داده، این به معنای دسترسی اطلاعاتی عمیق روسیه به لایههای درونی امنیت ملی آمریکا در کشورهای ثالث (مانند عربستان و عراق) است. این امر نه تنها امنیت پرسنل آمریکایی را به خطر میاندازد، بلکه ثبات کشورهای میزبان را نیز در میانه رقابت قدرتهای بزرگ با چالش جدی مواجه میکند.
تردیدها و ابهامات
با وجود شواهد فنی، همچنان لایههایی از ابهام در این پرونده وجود دارد. برخی تحلیلگران بر این باورند که ایران به تنهایی و با تکیه بر شبکه نفوذ محلی خود در عراق و شبهجزیره عربستان، قادر به شناسایی مراکز نیمهمحرمانه سیا است. همچنین، این احتمال مطرح شده که هدف اصلی حملات، مراکز دیپلماتیک یا نظامی عمومی بوده و اصابت به بخشهای متعلق به سیا، به دلیل استقرار این دفاتر در داخل سفارتخانهها، بهصورت جانبی رخ داده است.
با این حال، سکوت معنادار سازمان سیا و کاخ سفید در پاسخ به پرسشهای خبرنگاران و ارجاع موضوع به نهادهای امنیتی، نشان از جدیت و حساسیت پرونده دارد. نمایندگی جمهوری اسلامی در سازمان ملل و دولت عربستان سعودی نیز تاکنون از ارائه پاسخ شفاف خودداری کردهاند که این سکوت میتواند نشاندهنده تمایل طرفین به مدیریت تنش در پشت پرده باشد.
گزارش رویترز از نقش احتمالی روسیه در حملات به تأسیسات سیا، نشاندهنده پیچیدهتر شدن شبکههای ائتلاف در خاورمیانه است. ایران با بهرهگیری از تکنولوژیهای ارتقایافته و احتمالاً دادههای اطلاعاتی بیگانه، توانسته است دقت عملیاتی خود را به سطحی برساند که مراکز فوقامنیتی رقیب را تهدید کند.
برای ایران، این همکاری به معنای دستیابی به بازدارندگی بیشتر و برای روسیه، ابزاری جهت فشار بر واشینگتن در میانه بحرانهای جهانی است. اما این بازی برای منطقه بدون هزینه نخواهد بود؛ چرا که تبدیل شدن جغرافیای خلیج فارس به میدان تسویهحسابهای اطلاعاتی مسکو و واشینگتن، میتواند ثبات نیمبند فعلی را در سایه پرواز پهپادهای “هوشمندتر” به مخاطره اندازد. آنچه روشن است، جامعه اطلاعاتی آمریکا دیگر با یک “تهدید تکبعدی” از سوی ایران مواجه نیست، بلکه با جبههای مواجه است که در آن مرز میان توانمندی بومی و حمایت قدرتهای جهانی به شکلی بیسابقه در هم تنیده شده است.
- سد ۱۵ میلیون تومانی مقابل نیمکتها؛ مشقِ «مهر» چگونه از جیب خانوادهها سبقت گرفت؟
- کمیته برنامههای درسی کُردی به «الحل نت»: بهزودی مؤسسه تربیت معلم زبان کُردی در حسکه و عفرین راهاندازی میشود
- نبرد روایتها در واشنگتن؛ آیا جهان «حوثیها» را آنگونه که یمنیها میبینند میشناسد؟
- دیپلماسی در بنبست گمانهزنی؛ جنجال «شروط چهارگانه» پکن برای تهران
- از جیرفت تا پایگاههای منطقهای؛ عبور تهران و واشینگتن از خطوط قرمز در ۲۴ ساعت نبرد مستقیم
