در تحولی قابل توجه در بحران یمن، هیئتی از گروه «حوثی» مورد حمایت ایران، که بر پایتخت یعنی صنعا و مناطق دیگری در یمن مسلط است، سفر نادری را به عربستان سعودی آغاز کرده است؛ اقدامی که پرسش‌های بسیاری را درباره پشت‌پرده این سفر و اهمیت نقش منطقه‌ای و بین‌المللی مرتبط با آن مطرح کرده، به‌ویژه با توجه به تحرکات فزاینده سازمان ملل در پرونده یمن برای نزدیک کردن طرف‌های درگیری با هدف دستیابی به توافقی که به جنگی پایان دهد که بیش از هشت سال است شعله‌ور مانده است.
این سفر نادر در پی میانجی‌گری عمان انجام شده است. هیئتی از سلطنت عمان ـ که نقشی محوری در روند مذاکرات میان عربستان، جامعه بین‌المللی و «حوثی‌ها» برای دستیابی به توافقی جهت پایان دادن به درگیری‌ها ایفا می‌کند ـ دیروز پنجشنبه وارد صنعا شد و در جریان این سفر با مهدی المشاط، رئیس «شورای عالی سیاسی» وابسته به «حوثی‌ها»، دیدار کرد. او در اظهارنظری جنجالی گفت که هیئت ملی همراه با هیئت عمانی راهی ریاض خواهد شد تا رایزنی‌ها با طرف سعودی را تکمیل کند.
همه این‌ها در پی سفر ویژه‌ای رخ داد که محمد بن سلمان، ولیعهد سعودی، دوشنبه گذشته به سلطنت عمان انجام داد. بنا به گفته علی القحوم، عضو دفتر سیاسی گروه «حوثی»، قرار است این سفر با یک هواپیمای عمانی به عربستان سعودی انجام شود تا دیدارهای پیشین میان دو طرف تکمیل شود.
پرونده‌هایی در دستور کار هیئت «حوثی» در سفر به عربستان
القحوم همچنین اشاره کرد که این سفر برای تکمیل دیدارهایی انجام می‌شود که بیش از یک بار در مسقط با هیئت سعودی و پیش از آن نیز در دو مقطع قبلی در صنعا صورت گرفته بود؛ همچنین در ادامه سفر هیئت سعودی در ماه رمضان گذشته که سفری علنی بود. او با اشاره به اینکه «خوش‌بینی همچنان پابرجاست»، از موفقیت میانجی‌گری و تلاش‌های عمان برای تحقق صلح در یمن سخن گفت.
گفتنی است این سفر هیئت «حوثی» به عربستان، نخستین سفر علنی از زمان آغاز جنگ در یمن در سال ۲۰۱۵ است. این سفر همچنین حدود پنج ماه پس از سفر یک هیئت سعودی به صنعا انجام می‌شود؛ سفری که در جریان آن، تیم مذاکره‌کننده «حوثی‌ها» با حضور هیئت میانجی عمانی دیدار کرد. پس از آن نیز سفرهای تیم لیندرکینگ، فرستاده ویژه آمریکا در امور یمن، در کنار تلاش‌های سازمان ملل، به‌طور چشمگیری به پیشبرد پرونده یمن کمک کرد.
در همین حال، در حالی که طرف سعودی از اظهارنظر درباره سفر هیئت «حوثی» و پرونده‌هایی که قرار است بررسی شود خودداری کرده است، این مقام «حوثی» گفت موضوعاتی که در ریاض با تلاش‌ها و میانجی‌گری عمان بررسی خواهد شد، بر «پرونده‌های انسانی» متمرکز است؛ در رأس آن پرداخت حقوق کارمندان دولت وابسته به «حوثی‌ها» که در سطح بین‌المللی به رسمیت شناخته نشده، از طریق دولت یمن، و نیز راه‌اندازی مقاصد جدید از فرودگاه صنعا که سال‌ها بسته بود، پیش از آنکه «ائتلاف عربی» به رهبری ریاض سال گذشته اجازه دهد پروازهایی به اردن و مصر از آن انجام شود.
همچنین پرونده‌های «اسرا و بازداشت‌شدگان، خروج نیروهای خارجی و بازسازی» نیز مورد بحث قرار خواهد گرفت. القحوم خاطرنشان کرد که هدف این سفر، برگزاری یک دور مذاکرات و دستیابی به «توافق نهایی درباره جزئیات دو پرونده انسانی و اقتصادی» است؛ آن هم پس از آنکه عمان ـ که شماری از مسئولان «حوثی» از جمله محمد عبدالسلام، سخنگوی رسمی این گروه، در آن اقامت دارند ـ دورهای پیشین متعددی از مذاکرات را هدایت کرده بود که زمینه‌ساز این سفر شد.
عبدالسلام محمد، رئیس مرکز «ابعاد برای مطالعات و پژوهش‌ها»، در این باره می‌گوید سفر «حوثی‌ها» ادامه رایزنی‌ها میان عربستان و «حوثی‌ها» است؛ رایزنی‌هایی که با سفر سفیر سعودی به صنعا در آوریل/فروردین گذشته آغاز شده بود. او افزود این سفر همچنین ادامه مسیر تکمیل گفت‌وگویی است که در سال ۲۰۱۶ در شهر سعودی ظهران الجنوب آغاز شد.
قناعت طرف‌های درگیری
محمد در گفت‌وگو با وب‌سایت «الحل نت» معتقد است این سفر بخشی از گفت‌وگوهایی است که در پایتخت عمان، مسقط، انجام شده است. این مذاکرات به نوعی تفاهم انجامیده که می‌تواند در چارچوب رسیدگی به مسائل انسانی و در نظر گرفتن ابعاد آن پیش برود، به‌ویژه در موضوع حقوق‌ها و رفت‌وآمد از بنادر و فرودگاه‌ها؛ اما ممکن است در حال حاضر برای پایان دادن به مرحله جنگ از طریق یک توافق سیاسی کافی نباشد.
اما با این حال، رئیس مرکز «ابعاد برای مطالعات و پژوهش‌ها» که در امور یمن تخصص دارد، بر این باور است که هرچند این تحرکات ممکن است به توافق سیاسی‌ای که به جنگ پایان دهد منتهی نشود، اما می‌تواند در دوره آینده زمینه‌ساز یک روند صلح باشد. او خاطرنشان کرد که این سفر نشان‌دهنده تغییری کیفی میان دو طرف درگیری است؛ از یک سو «حوثی‌ها» و ایرانِ حامی آن‌ها، و از سوی دیگر عربستان.
به گفته محمد، عربستان شروع کرده است بسیاری از مسائل مربوط به منافع خود در یمن را بهتر درک کند و از همین رو خواسته است برخی مشکلات را به‌صورت دیپلماتیک حل‌وفصل کند، پس از آنکه دریافت جنگ بی‌فایده است. در مقابل، ایران نیز احساس کرده که از سوی جامعه بین‌المللی تحت فشار زیادی قرار دارد و بنابراین ادامه سرسختی‌اش در پرونده یمن در دوره آینده چیزی برایش به همراه نخواهد داشت؛ بلکه احساس کرده این پرونده به باری بر دوش آن تبدیل خواهد شد، در حالی که می‌خواهد از طریق آن سرمایه‌گذاری کرده و از رهگذر بهبود تعاملات با عربستان، دستاوردهایی به‌دست آورد؛ امری که به این تحولات اخیر کمک کرده است.
این پژوهشگر و متخصص امور یمن بر این باور است که عربستان و ایران و بازوی آن در یمن، به این قناعت رسیده‌اند که مصلحتشان در مرحله کنونی، توسل به گفت‌وگو و مذاکره است؛ و همین امر به نتایجی انجامیده که اکنون در جلسات مذاکره و رایزنی‌ها در صنعا و ریاض می‌بینیم.
در حال حاضر، یمن از زمان پایان مدت رسمی آتش‌بس در اکتبر/مهر گذشته ـ پس از آنکه از آوریل/فروردین گذشته دو بار تمدید شده بود ـ در وضعیت آتش‌بسی اعلام‌نشده به سر می‌برد. از این رو، این آتش‌بس می‌تواند هر لحظه فروبپاشد؛ وضعیتی که طرف‌های بین‌المللی و منطقه‌ای امیدوارند همراه با همه طرف‌های محلی و منطقه‌ای آن را مهار کرده و پشت سر بگذارند، زیرا «حوثی‌ها» همچنان هر از گاهی به حملات و نقض تعهدات خود ادامه می‌دهند و به هیچ‌یک از راه‌حل‌های پیشنهادی میانجی‌ها پایبند نبوده‌اند.
در چارچوب بحران
در میانه این وضعیت، از زمان توافق آشتی میان عربستان و ایران در مارس/اسفند گذشته، ریاض نخستین طرفی بود که با دیپلماسی فعال برای یافتن راه‌حل‌هایی برای پرونده یمن حرکت کرد، بی‌آنکه در بهره‌گیری از همه طرف‌های اثرگذار مانند ایالات متحده آمریکا، سازمان ملل متحد یا حتی طرف‌های منطقه‌ای دارای رابطه با طرف‌های درگیری، مانند سلطنت عمان، کوتاهی کند.
یمن از جنگی رنج می‌برد که پس از تسلط «حوثی‌ها» بر پایتخت، صنعا، و چند استان در پایان سال ۲۰۱۴ آغاز شد؛ با پشتیبانی نیروهای رئیس‌جمهور پیشین، علی عبدالله صالح، که در سال ۲۰۱۷ در درگیری با افراد مسلح «حوثی» و در پی پایان یافتن ائتلاف میان آن‌ها کشته شد.
از آن زمان، نزاع در یمن آغاز شد و در مارس/اسفند ۲۰۱۵، در پی مداخله «ائتلاف عربی» به رهبری عربستان برای پشتیبانی از نیروهای دولت قانونی در برابر «حوثی» مورد حمایت ایران، شدت گرفت.
این رویدادهای خونین تا پایان سال ۲۰۲۱ جان ۳۷۷ هزار نفر را گرفته و اقتصاد یمن را متحمل خسارتی برآوردشده به میزان ۱۲۶ میلیارد دلار کرده است؛ بنا بر اعلام سازمان ملل متحد. همچنین بیشتر ساکنان کشور که شمارشان حدود ۳۰ میلیون نفر است، در یکی از بدترین بحران‌های انسانی جهان به کمک‌ها وابسته شده‌اند.
- بن‌بست بازدارندگی هسته‌ای؛ شکاف محاسباتی تهران در مواجهه با «خط قرمز» مسکو
- خروج نیروهای ائتلاف بین‌المللی از عراق پس از دو دهه؛ فرصت‌طلبی رژیم تهران و خطر احیای تروریسم در سایه خلأ امنیتی
- نفت خلیج فارس به سطح پیش از جنگ نزدیک شد؛ آیا محاصره ایران را به تنگنا کشانده است؟
- توفان خاموش در آموزش و پرورش؛ کالبدشکافی موج استعفای معلمان، بحران معیشت و افول کیفیت آموزش
- شکست استراتژی گروگان‌گیری انرژی در تنگه هرمز؛ بازیابی صادرات نفت منطقه و بن‌بست مالی رژیم ایران
