چشمانداز اقتصاد جهانی زیر فشار تداوم بحران تنگه هرمز، سیمایی تیره به خود گرفته است؛ جایی که پیامدها دیگر تنها به اختلال در عرضه نفت محدود نمیشود، بلکه فراتر رفته و به بازآرایی عمیق سازوکارهای قیمتگذاری جهانی انجامیده است؛ با تمرکزی چشمگیر بر آنچه اکنون «شوک بیمه دریایی» نامیده میشود؛ شوکی که به شدیدترین عامل افزایش قیمتها در سراسر جهان تبدیل شده است.
بر اساس گزارشی از روزنامه «فایننشال تایمز»، دیگر تنها نفت تعیینکننده اصلی هزینههای تجارت بینالمللی نیست، بلکه آنچه «صرف ریسک» خوانده میشود، به متغیری تعیینکننده بدل شده است؛ پس از آنکه شرکتهای بیمه و بیمه اتکایی، حقبیمه پوشش کشتیهای عبوری از تنگه هرمز را به سطوحی بیسابقه افزایش دادند.
هزینه عبور به قمار تبدیل میشود
این افزایشها که «نجومی» توصیف شدهاند، در برخی موارد باعث شدهاند هزینه بیمه از مجموع هزینه سوخت و حملونقل نیز فراتر برود؛ امری که شماری از شرکتهای حملونقل دریایی را به تعلیق فعالیتهایشان یا اعلام «فورس ماژور» واداشته است؛ رخدادی کمسابقه که ابعاد اختلال واردشده به منظومه تجارت جهانی را بازتاب میدهد. بدینترتیب، عبور از یکی از مهمترین شریانهای نفتی جهان دیگر صرفاً یک تصمیم لجستیکی نیست، بلکه یک قمار مالی پرریسک است.
این دگرگونی در بخش انرژی محصور نماند، بلکه بهسرعت به اقتصاد واقعی سرایت کرد؛ جایی که تحلیلگران میگویند شوک هرمز از اقیانوسها عبور کرده و بر قیمت کالاهای مصرفی در بازارهای غربی اثر گذاشته است؛ بهگونهای که افزایش هزینههای حملونقل و بیمه، مستقیماً بر قیمت مواد غذایی و کالاهای الکترونیکی در اروپا و ایالات متحده منعکس شده است.
این وضعیت به موجی تازه از تورم انجامیده که بانکهای مرکزی را در برابر معادلهای پیچیده قرار میدهد: افزایش نرخ بهره برای مهار تورم، با همه خطرات رکود اقتصادی که به همراه دارد، یا درنگ کردن و واگذاشتن قیمتها به ادامه صعود، آن هم به بهای فشار بر قدرت خرید مصرفکنندگان. در هر دو حالت، به نظر میرسد هزینه بحران از مرزهای انرژی فراتر رفته و ساختار ثبات مالی جهانی را نیز دربر گرفته است.
بازآرایی زنجیرههای تأمین
همزمان، این گزارش بر دگرگونیهای ساختاری عمیق در زنجیرههای تأمین جهانی تأکید میکند؛ جایی که شرکتهای بزرگ در حال شتاب بخشیدن به راهبردهای «نزدیکسازی تولید» هستند، از طریق انتقال خطوط تولید به مناطقی نزدیکتر به بازارهای مصرف.
این تحول فقط بازتابدهنده تلاشی برای کاهش هزینهها نیست، بلکه بیانگر بازنگری فراگیر در ریسکهای اتکا به گذرگاههای دریایی حساس، بهویژه در خاورمیانه و آسیاست. با افزایش اتکا به این راهبرد، نشانههای پایان تدریجی عصر «جهانیسازی کمهزینه» پدیدار میشود؛ به سود الگویی پراکندهتر و پرهزینهتر، اما کمتر در معرض شوکهای ژئوپلیتیکی.
در همین راستا، گزارش از مذاکرات پیشرفته میان شرکتهای بزرگ کشتیرانی جهانی و قدرتهای دریایی بینالمللی، در رأس آنها ایالات متحده و بریتانیا و با مشارکت کشورهای خلیج، برای تأمین حفاظت نظامی مستقیم از کشتیهای تجاری پرده برمیدارد.
بازفعالسازی الگوی «کاروانهای دریایی محافظتشده» در دست بررسی است؛ بازگشتی آشکار به سناریوهای جنگ نفتکشها در دهه هشتاد قرن گذشته، اما با ابزارهای فناورانه پیشرفتهتر که شامل سامانههای نظارتی پیشرفته و اسکورت نظامی دقیق میشود. این رویکرد بازتابدهنده انتقال امنیت تجاری از یک خدمت ضمنی به هزینهای مستقیم است که در قیمت نهایی کالا محاسبه میشود.
انرژی جایگزین بهعنوان یک گزینه امنیتی
از سوی دیگر، بحران شتابی چشمگیر به سرمایهگذاریهای غربی در انرژی جایگزین داده است؛ بهگونهای که حرکت بهسوی منابعی مانند انرژیهای تجدیدپذیر و هیدروژن سبز، دیگر فقط یک انتخاب زیستمحیطی نیست، بلکه ضرورتی امنیتی برای کاهش وابستگی به نفت و گازی است که از گلوگاههای جغرافیایی آسیبپذیر عبور میکنند.
دادهها نشان میدهد که دولتهای اروپایی و آمریکایی، اولویتهای سرمایهگذاری خود را از نو تنظیم کرده و میلیاردها دلار را به سوی پروژههایی هدایت کردهاند که آسیبپذیری منظومه انرژی در برابر تنشهای ژئوپلیتیکی را کاهش میدهد.
در مجموع، گزارش فایننشال تایمز نشان میدهد که تنگه هرمز از یک گذرگاه صرفاً راهبردی برای انتقال نفت، به نقطه اتکایی تبدیل شده که مسیر قیمتهای جهانی و ثبات بازارهای مالی را تعیین میکند. با تداوم بحران، پیامدها دیگر به یک بخش خاص محدود نیست، بلکه اکنون هزینه زندگی را در نقاط مختلف جهان تحت تأثیر قرار داده است؛ نشانهای روشن از اینکه اقتصاد بینالمللی وارد مرحلهای تازه شده که در آن مفاهیم ریسک، هزینه و حتی خود جهانیسازی، از نو صورتبندی میشوند.
- بحران در هفتمین ماه جنگ؛ واشینگتن بر سر دوراهی آتشبس یا تشدید ضربات علیه رژیم تهران
- عبور بیش از ۲ هزار کشتی از تنگه هرمز در دو ماه؛ ترامپ: جنگ بهزودی پایان مییابد
- کریدورهای ریلی و تجارت پایاپای؛ ابعاد حمایت چین از ایران و پیامدهای آن برای امنیت خلیج فارس
- معاملهای ۲۴ میلیارد دلاری میان واشینگتن و ریاض، موافقت آمریکا با فروش اف-۳۵ به عربستان
- رایزنیهای رئیس سازمان اطلاعات ترکیه در کابل و قندهار
