نشانه‌ها از احتمال گسترش رویارویی میان ایالات متحده و ایران رو به افزایش است؛ آن هم پس از گزارش‌هایی که از آمادگی‌های آمریکا برای انجام عملیات زمینی محدود در داخل خاک ایران خبر داده‌اند؛ موضوعی که راه را برای سناریوهای خطرناک‌تری در مسیر این جنگ باز می‌کند.
با ورود درگیری به پنجمین هفته خود، واشنگتن حضور نظامی‌اش را در خاورمیانه تقویت می‌کند؛ در حالی که سیگنال‌ها میان تلاش‌های دیپلماتیکِ اعلام‌شده و تدارکات نظامی در میدان، متناقض‌اند.
با وجود سخن گفتن از طرح‌های میدانی، تصمیم سیاسی همچنان نهایی نشده است؛ در حالی که پرسش‌ها درباره حدود این عملیات و امکان تبدیل شدن آن به رویارویی گسترده‌تر ادامه دارد.
در مقابل، تهران سطح تهدید را بالا برده و هرگونه مداخله زمینی را مستوجب «پاسخی سخت» می‌داند؛ موضوعی که بازتاب‌دهنده میزان خطرات مرتبط با این گزینه است.
واشنگتن چه در سر دارد؟
در گزارش‌هایی که روزنامه «واشنگتن پست» منتشر کرده، از آمادگی‌هایی در داخل وزارت جنگ آمریکا برای عملیات زمینی‌ای سخن رفته که ممکن است هفته‌ها در داخل ایران ادامه یابد، بی‌آنکه به سطح یک تهاجم فراگیر برسد.
طرح‌های مطرح‌شده شامل اجرای عملیات محدود از طریق نیروهای ویژه و یگان‌های پیاده‌نظام، در چارچوب حملات دقیق علیه مواضعی در عمق ایران است؛ هم‌زمان با ادامه حملات هوایی.
ایالات متحده همچنین نیروهای کمکی نظامی بیشتری به منطقه اعزام کرده است؛ از جمله نیروهایی از تفنگداران دریایی، در کنار قصد استقرار هزاران سرباز از لشکر ۸۲ هوابرد؛ نشانه‌ای از بالا بردن سطح آمادگی.
اما این تحرکات همچنان در چارچوب «گزینه‌ها» باقی می‌ماند؛ زیرا هنوز مشخص نشده است که آیا رئیس‌جمهور دونالد ترامپ چراغ سبز اجرای آن را خواهد داد یا نه.
تهران.. لحنِ چالش‌گرانه
در مقابل، تهران این فشارها را رد می‌کند و با آن‌ها به‌عنوان بخشی از جنگی گسترده‌تر برخورد می‌کند؛ جایی که محمدباقر قالیباف تأکید کرد ایالات متحده «با وجود سخن گفتن از مذاکره، برای حمله زمینی برنامه‌ریزی می‌کند».
به نظر می‌رسد گفتمان ایرانی به سمت بسیج داخلی پیش می‌رود و درگیری را به‌عنوان «جنگی جهانی» تصویر می‌کند؛ تلاشی برای تقویت انسجام داخلی و ارسال پیام‌های بازدارنده به خارج.
تهران همچنین تهدید می‌کند که به هرگونه حضور زمینی نیروهای آمریکایی، پاسخی مستقیم خواهد داد؛ به این معنا که هر عملیات محدودی ممکن است به‌سرعت به رویارویی گسترده‌تری بغلتد.
حدود عملیات
با وجود تشدید تنش، داده‌ها نشان می‌دهد که واشنگتن به سمت تهاجم زمینی فراگیر علیه ایران نمی‌رود؛ به دلایلی مرتبط با هزینه‌های نظامی و سیاسی.
تحلیلگران بر این باورند که ایران یک میدان سنتی نیست، بلکه محیطی رزمی و پیچیده است که توانمندی‌های موشکی و شبکه‌های متحدان در منطقه را در اختیار دارد؛ امری که هرگونه مداخله زمینی گسترده را با خطرات بزرگی همراه می‌کند.
در این چارچوب، عامر السبايله، تحلیلگر سیاسی، توضیح می‌دهد که مداخله زمینی «بسیار ممکن» است، اما سنتی نخواهد بود؛ زیرا به نظر نمی‌رسد ایالات متحده به جنگ زمینی گسترده علاقه‌مند باشد، بلکه بیشتر به حضور نیروها در داخل خاک ایران برای اجرای عملیات دقیق، تأمین مواضع راهبردی و شاید جست‌وجوی تأسیسات مرتبط با برنامه هسته‌ای توجه دارد.
او به «حل‌نت» می‌افزاید: این الگو ممکن است با عملیات امنیتی داخلی مانند ربایش یا هدف‌گیری همراه شود؛ موضوعی که آن را بیش از آنکه به جنگی باز شبیه کند، به الگوی عملیات ویژه نزدیک می‌سازد.
به نظر می‌رسد این الگو با تجربه‌های پیشین نیز همخوانی دارد؛ تجربه‌هایی که به‌جای درگیر شدن در جنگ‌های باز و طولانی‌مدت، بر ضربات دقیق تکیه داشتند؛ راهبردی که واشنگتن پس از دهه‌ها جنگ فرسایشی در پیش گرفت.
در سطح واکنش عمومی به درز اطلاعات روزنامه نیز، واکنش‌ها از شکافی حکایت داشت میان کسانی که معتقدند واشنگتن در حال اعمال فشار روانی و سیاسی است و کسانی که باور دارند تشدید نظامی اکنون به گزینه‌ای جدی تبدیل شده است.
اما محتمل‌ترین برداشت این است که سخن گفتن از عملیات زمینی در چارچوب «مدیریت تشدید تنش» قرار می‌گیرد؛ یعنی استفاده از تهدید نظامی برای بالا بردن سقف مذاکره، بدون رسیدن به رویارویی فراگیر.
در جمع‌بندی، به نظر نمی‌رسد گزینه حمله زمینی آمریکا در کوتاه‌مدت به سمت اجرای فراگیر پیش برود، اما همچنان ابزاری حاضر برای فشار در این درگیری باقی می‌ماند. با این حال، خطر این مسیر در قابلیت شعله‌ور شدن جبهه‌های پیرامونی نهفته است؛ آن هم در سایه گسترش بازوهای ایران در منطقه، زیرا هر عملیات محدودی در داخل ایران ممکن است به جرقه‌ای برای گسترش منطقه‌ای تبدیل شود که تهران آن را برای کاهش فشار نظامی از خود به حرکت درمی‌آورد. در این چارچوب، کشورهایی مانند عراق ممکن است خود را به‌طور مستقیم درگیر تشدید تنش ببینند؛ امری که از لغزش رویارویی به دامنه‌ای گسترده‌تر و مهارناپذیر خبر می‌دهد.
- پایان ۲۳ سال حضور نظامی آمریکا در عراق؛ موازنه شکننده میان نفوذ تهران، اهرم‌های مالی واشنگتن و چالش‌های بغداد
- شتاب چهار برابری پیری جمعیت در برابر فقر ساختار حمایتی؛ ایران در آستانه «ابرچالش سالمندی»
- انگشت اتهام بریتانیا به سوی جمهوری اسلامی؛ ردپای تهران در توطئه امنیتی علیه پایگاه بمب‌افکن‌های آمریکا
- دیپلماسی در تنگنای «تقدم و تاخر»؛ پاسخ واشنگتن به طرح هفت‌روزه تهران و معمای هرمز
- اوج‌گیری تاریخی تورم نقطه‌ای در مرز ۹۰ درصد و انقباض ۱۰ درصدی اقتصاد؛ فریب‌کاری آماری حاکمیت در سایه سقوط ریال
