بیآنکه نوع غذایی که در بشقاب است اهمیتی داشته باشد، «سکبه» یا «سکبه رمضانی» چنانکه برخی در سوریه آن را مینامند، همچنان از آیینهای حاضرِ رمضان است؛ آیینی که در آن همسایهها بشقابی از غذای اصلی افطار یا بشقابی شیرینی با یکدیگر رد و بدل میکنند؛ چیزی که اثری پاکنشدنی در این ماه بر جا میگذارد. با آنکه این عادت به حل اختلاف میان دو خانواده نیز کمک میکند، در دوره اخیر رو به نابودی گذاشته است.
سکبه، فال نیک
احساس غالب در سوریه این است که رمضان ماه خیر و برکت است و مردم در طول 30 روز آن، تا حد توان خود آیینها و عادتهایی را که از نیاکانشان به ارث بردهاند حفظ میکنند؛ اما در سوریه، شرایط دشوار معیشتی همان سدّی بوده که در برابر ادامه این رسم ایستاده است.
زنان در دمشق میگویند تقسیم کردن غذاهای افطار میان خانوادهها و همسایهها، بهویژه خانوادههایی که در یک ساختمان زندگی میکنند، از باب صدقه است؛ افزون بر اینکه فال نیکی برای الفت و مهربانی به شمار میآید و همچنین به تنوع غذاهای سفره افطار در یک خانواده میافزاید.
امّ سمیر که در محله نهر عیشه در دمشق زندگی میکند، به «الحل نت» گفت: رسم بر این بوده که من و جاریهایم ـ همسران برادران شوهر ـ غذای اصلی افطار را با هم رد و بدل کنیم. وقتی غذا آماده میشد، هر خانواده یکی از فرزندانش را میفرستاد تا بشقاب را به خانواده دیگر برساند و این روند به همین منوال ادامه پیدا میکرد.
به گفته امّ سمیر، بشقاب سکبه باید پُر باشد تا نشاندهنده سخاوت خانواده باشد و باید خوشمزهترین چیزی را که خانواده در آن روز پخته است در خود داشته باشد. با این حال، از میان رفتن آن از آیینهای رمضان، آنطور که او میگوید، از سر بخل نیست؛ بلکه شرایط دشوار اقتصادی و ناتوانی خانواده در آشپزی روزانه، این سنت رمضانی را متوقف کرده است.
برای خواندن یا شنیدن: «مسحراتی سوریه» آیین رمضانیِ غایبِ حاضر
عادتها بهسبب جنگ تغییر کردهاند
لؤی غسان، اهل شهر نَوى، انکار نکرد که بیشتر عادتهای سوریها از زمان آغاز جنگ دگرگون شده و آثار آن بر همه ساکنان کشور سایه انداخته است. به گفته او، شاید رمضان امسال نیز با سال گذشته فرق کرده باشد؛ چرا که قیمتها دیگر مانند سابق نیست و بافت اجتماعی و خانوادگی نیز از هم گسسته است.
غسان در گفتوگو با «الحل نت» توضیح میدهد که بیشتر عادتهای رمضان بهسبب ماشین جنگی که 11 سال است همچنان ادامه دارد، دگرگون شده و از سوریها جدا افتاده است. با این حال، عادت سکبه که تقریباً بهطور کامل ناپدید شده، هنوز هم به شکلی محدود ادامه دارد؛ خانوادهها دیگر هر روز سکبه نمیفرستند، بلکه فقط به یک سکبه در هفته یا یک بار در آغاز ماه بسنده میکنند و سپس با گذشت روزهای رمضان کمکم از میان میرود.
غسان که در یک بقالی مواد غذایی کار میکند، تأکید کرد که وضعیت معیشتی، که آن را نابسامان توصیف کرد، از مهمترین دلایل رویگردانی سوریها از عادتهای سخاوتمندانه است؛ زیرا به گفته او، خانواده دیگر نمیتواند حتی یک وعده افطار در روز فراهم کند. همچنین آوارگی و کوچ اجباری نیز سبب شده مردم با یکدیگر درنیامیزند؛ اکنون همسایهها یکدیگر را نمیشناسند.
غسان همچنین توضیح داد که تفاوت غذاها از یک خانواده به خانواده دیگر و بیکیفیتی موادی که سرپرست خانواده ناچار به خرید آنهاست، از جمله دلایلی است که باعث شده زنان خانهدار در سوریه در فرستادن سکبه برای همسایههایشان، بهویژه همسایههای تازهوارد، دچار تردید شوند.
برای خواندن یا شنیدن: نوشیدنیهای رمضانی در سوریه.. چگونه از اوضاع اقتصادی تأثیر گرفتهاند؟
افزایش کالاهای اصلی و خدمات
با آغاز ماه رمضان، بازارهای سوریه شاهد جنبوجوشی کمرنگ هستند، بهویژه در بازارهای میوه و سبزی، آن هم بهسبب افزایش سرسامآور قیمتها؛ افزایشی که کشور طی سالهای طولانی گذشته مانند آن را تجربه نکرده بود.
این افزایش بیتردید باعث شده درصد بزرگی از ساکنان از خرید بسیاری از نیازهای خود صرفنظر کنند و در نتیجه قدرت خریدشان به پایینترین سطح برسد؛ بهگونهای که ماه رمضان دیگر مانند گذشته در سوریه نیست. دیگر نه مهمانیهایی هست و نه گردهمآیی خانوادگی مانند سابق بر گرد سفرههای رمضان؛ افزون بر کمبود خدمات عمومی مانند گاز، برق و حملونقل. این امر چالشهایی را که بزرگترین بخش جامعه سوریه با آن روبهروست، بیشتر میکند؛ بنا بر گزارش رسانههای محلی.
قشر فقیر جمعیت در سوریه در درهای عمیق از تنگدستی زندگی میکند؛ بهطوری که از عهده فشار هزینهها به هیچ شکلی برنمیآید، بهویژه خانوادههایی که شمار اعضایشان بیش از 5 نفر است، حتی اگر در یک خانواده دو نفر هم کار کنند؛ آن هم در سایه پایین بودن عمومی دستمزدها، بهگونهای که میانگین حقوق کارکنان دولت 156 هزار لیره سوری برآورد میشود؛ یعنی حدود 40 دلار.
و صرفنظر از تغییراتی که در سکبه پدید آمده یا حتی ناپدید شدن آن، این سنت همچنان برای حل بسیاری از اختلافها و انتقال پیامهای محبت و صلح میان افراد همان جامعه کافی است؛ چرا که سوریها در داخل کشور بازگشت امنیت را ترجیح میدهند، بهویژه در این ماه کریم، حتی اگر غذای اصلی روی سفره ساده باشد.
برای خواندن یا شنیدن: مجدّره و بلغور با گوجه.. قیمتهای سوزان برای خوراکهای مردمی در سوریه
