از زمان آغاز حملهای که جنبش «حماس» علیه اسرائیل انجام داد و رسیدن اوضاع غزه به این سطح دشوار در دو بُعد سیاسی و امنیتی، موضع مصر در قبال جنگ غزه از همان روز نخست روشن بوده است؛ قاهره تلاشهای خود را با همه طرفهای منطقهای و بینالمللی تشدید کرده و بر برقراری آتشبس، آزادی اسرای غیرنظامی از هر دو طرف فلسطینی و اسرائیلی، دستیابی به آرامش میان دو طرف درگیر و جلوگیری از تشدید تنش متمرکز است تا منطقه به سوی نزاعی بزرگتر کشیده نشود.
مصر از همه طرفها خواست خویشتنداری کنند و بر ضرورت نشستن بر سر میز مذاکره تأکید کرد. نکته قابل توجه این است که قاهره برای خروج اتباع خارجی از طریق گذرگاه «رفح»، ورود کمکها به نوار غزه را شرط گذاشت و بر ضرورت ترک نکردن سرزمینهای فلسطینی از سوی فلسطینیان و آواره نشدن آنان به سینا تأکید کرد. عبدالفتاح السیسی، رئیسجمهور مصر، نیز اخیرا این موضوع را تأیید کرد و هشدار داد که کوچاندن فلسطینیان از نوار غزه به «تصفیه مسئله فلسطین» خواهد انجامید؛ افزون بر نگرانی مصر از احتمال ورود افراد مسلح اسلامگرا به این کشور، همانگونه که پیشتر نیز در نتیجه نفوذ گروههای اسلامگرای تندرو در صحرای سینا طی ده سال گذشته رخ داده بود.
در همین راستا، رئیسجمهور مصر خواستار برگزاری یک اجلاس بینالمللی درباره مسئله فلسطین شد؛ این درخواست از طریق بیانیهای رسمی در پایان نشست شورای امنیت ملی مصر به ریاست السیسی، اندکی پیش از ورود وزیر خارجه آمریکا به قاهره در چند روز گذشته، صادر شد. در پرتو این تحولات، منابع دیپلماتیک مصری به وبسایت «الحل نت» گفتند که مصر در تماسهای خود با همه طرفها، از جمله قدرتهای منطقهای و بینالمللی، با جدیت در پی دستیابی به آرامش در غزه است.
همین منابع افزودند که قاهره ممکن است در روزهای آینده میزبان این اجلاس باشد و به احتمال زیاد این اجلاس نتایج مثبتی در جهت جلوگیری از تشدید بیشتر درگیریها به همراه خواهد داشت. افزون بر این، احتمال بازگشایی گذرگاه «رفح» برای ورود کمکهای سازمان ملل به غزه، در برابر خروج اتباع خارجی از آن، نیز مطرح است.
نقش مصر در جنگ غزه
تا این لحظه، قاهره بر موضع خود در مخالفت با هرگونه تلاش برای خالی کردن نوار غزه از ساکنانش پافشاری میکند. همچنین مصر، بنا بر منابع دیپلماتیک ویژه، تلاشهای خود را بر برگزاری یک اجلاس بینالمللی برای رسیدن به راهحلی کامل برای مسئله فلسطین متمرکز کرده است، اما در مقطع کنونی و به عنوان گام نخست، آتشبس در غزه در اولویت قرار دارد.
در روزهای گذشته تا امروز، طرف مصری تماسهایی از رهبران جهان، از جمله جو بایدن رئیسجمهور آمریکا، دریافت کرده است. افزون بر این، رئیسجمهور السیسی یکشنبه گذشته از آنتونی بلینکن وزیر خارجه آمریکا، کاترین کولونا وزیر خارجه فرانسه و هاکان فیدان وزیر خارجه ترکیه استقبال کرد. امیدها به موفقیت تلاشهای مصر برای دستیابی به نوعی آرامش در خصوص جنگ جاری در غزه دوخته شده است.
درباره شانس موفقیت تلاشهای مصر، سرلشکر ستاد جنگ دکتر سید غنیم، رئیس «مؤسسه امور امنیت جهانی و دفاع» و استاد مدعو در «پیمان آتلانتیک شمالی» (ناتو) و آکادمی نظامی بروکسل، میگوید که مصر در سالهای گذشته نقش بزرگی در منازعه، بهویژه در میانجیگری میان جنبش «حماس» و اسرائیل، ایفا کرده و قاهره مؤثرترین و قابلاعتمادترین طرف برای دو سوی درگیری، بلکه برای طرفهای بینالمللی نیز بوده است.
در تأیید این موضوع، رئیسجمهور السیسی چندین تماس از رؤسا و رهبران کشورهای جهان دریافت کرده است و هدف از آن توقف تشدید تنش در غزه بوده است. به گفته سید غنیم به وبسایت «الحل نت»، نقش مصر در این مرحله، میان میانجیگری، آرامسازی و تأمین مرزها در برابر احتمال آوارگی، نقشی اساسی است.
دو شرط برای آرامش
برای آرامش دو شرط وجود دارد؛ نخست، میانجیگری میان جنبش «حماس» و اسرائیل است. اما تا زمانی که تلآویو در مقطع کنونی تقریبا بهطور کامل با میانجیگری مخالفت میکند، یکی از شروط اساسی هنوز محقق نشده است؛ چنانکه سرلشکر ستاد جنگ دکتر سید غنیم تحلیل میکند.
اما شرط دوم، بنا بر ارزیابی سید غنیم برای وبسایت «الحل نت»، رساندن کمکهای امدادی و بشردوستانه شامل دارو، مواد غذایی، سوخت و هر آنچه مردم در نوار غزه به آن نیاز دارند، است؛ و تا این لحظه بر سر این جنبه نیز توافقی حاصل نشده است.
از این رو، تا زمانی که با رساندن کمکهای بشردوستانه از سوی مصر به غزه موافقت شود، ممکن است بخشی از آرامش حاصل شود. اما حتی با رسیدن کمکها، اگر اسرائیل بر تشدید تنش و رویارویی با همین شکل و شدت اصرار بورزد، نشانههای مثبتی برای رسیدن به آتشبس در روزهای جاری وجود نخواهد داشت؛ آنگونه که سید غنیم اشاره میکند.
اما مسئله اسرای اسرائیلی، چه نظامی و چه غیرنظامی، یکی از اهرمهای فشار بر طرف اسرائیلی خواهد بود. از این رو، به احتمال زیاد روند مذاکره در دوره آینده آغاز خواهد شد. بیتردید نقش مصر، دستکم در آغاز آن، اساسی خواهد بود؛ بهویژه در سایه روابط مصر با همه طرفهای فلسطینی، چه گروهها و چه تشکیلات خودگردان فلسطین. با در نظر گرفتن مشارکت برخی طرفهای عربی، مانند امارات متحده عربی، به شکلی در آن مرحله، با وجود نبود توافق میان آن و تشکیلات خودگردان فلسطین و نیز گروههای فلسطینی.
در این میان، گزارشهای رسانهای گفتند که رئیسجمهور بایدن فردا چهارشنبه در سفری بسیار پرخطر راهی اسرائیل میشود؛ آن هم در زمانی که مصر خود را برای برگزاری یک اجلاس بینالمللی درباره وضعیت غزه آماده میکند.
گذرگاه «رفح» چه زمانی باز خواهد شد؟
دوشنبه شب گذشته، کارکنان حوزه امدادرسانی اعلام کردند که کاروانهایی از کمکهای بشردوستانه که در العریش، مرکز استان شمال سینای مصر، مستقر بودند، امروز سهشنبه به سمت گذرگاه «رفح» و به سوی غزه حرکت میکنند؛ جایی که هر از گاهی هدف بمباران اسرائیل قرار میگیرد. بنا بر منابعی در تیمهای امدادی که رسانهها آن را بازتاب دادند، صدها کامیون در جاده ۴۰ کیلومتری میان العریش و «رفح» صف کشیده بودند.
در همین حال، در سمت فلسطینی گذرگاه مرزی «رفح» میان نوار غزه و مصر، وضعیت آشفتهای حاکم است؛ در حالی که اتباع خارجی میکوشند از جنگ میان اسرائیل و جنبش «حماس» بگریزند؛ چنانکه روزنامه «نیویورک تایمز» گزارش داده است.
دهها نفر روز گذشته دوشنبه، چمدانها و کیسههای زبالهای پر از آنچه میتوانستند از وسایل شخصی خود حمل کنند، به گذرگاه «رفح» بردند، اما دیدند که دروازهها در سمت فلسطینی بسته است و آنان در انتظار تلاشهای دیپلماتیک ناکام، گرفتار ماندهاند.
سفارت آمریکا در قدس برای شهروندان آمریکاییِ محاصرهشده در داخل نوار غزه ایمیلی فرستاد و به آنان پیشنهاد کرد به مرز با مصر بروند، اما گفتوگوهای دیپلماتیکی که در تعطیلات آخر هفته گذشته برای باز کردن گذرگاه به روی اتباع خارجی انجام شد، به نتیجه ملموسی نینجامید.
در بازگشت به سخنان سید غنیم، او میگوید گذرگاه «رفح» در اصل باز است، اما به دلیل پذیرفته نشدن شرط مصر تا این لحظه عملا بسته مانده است؛ و آن شرط، ارائه کمکهای بشردوستانه به ساکنان غزه در برابر خروج اتباع خارجی یا دارندگان تابعیت مضاعف، از جمله فلسطینیها و دیگران، است. این گذرگاه چند روز پیش، پس از آنکه در سایه حملات هوایی اسرائیل به غزه از زمان حمله غافلگیرانه «حماس» از داخل نوار غزه به اسرائیل، هدف بمباران اسرائیل قرار گرفت، بسته شد.
مصر تا آخرین نفس ممکن بر نپذیرفتن آوارگان بهصورت دائمی اصرار خواهد کرد؛ زیرا مشکل در آواره شدن آنان به مصر نیست، بلکه در ماندن همیشگیشان است، بهویژه فلسطینیان. چرا که نگرانیهای مصری درباره پذیرش اولیه آنان و سپس ناتوانیشان از بازگشت دوباره به سرزمینهای خود وجود دارد؛ به تعبیر سید غنیم.
بسیاری از کشورها با آواره شدن ساکنان غزه به کشورهای همسایه مانند مصر و اردن مخالفاند. ملک عبدالله دوم، پادشاه اردن، نیز در اظهارنظری اخیر از برلین، پذیرش پناهندگان فلسطینی را خط قرمز دانست و گفت: «نه پناهندهای در اردن و نه پناهندهای در مصر».
در مجموع، به نظر میرسد رسیدن به آتشبس در غزه در حال حاضر بعید باشد؛ زیرا تاکنون هیچ طرفی آمادگی جدی خود را برای نشستن بر سر میز مذاکره نشان نداده است. اما در روزها و هفتههای آینده، آغاز روند سیاسی ممکن خواهد بود، البته به شرط آنکه مصر تلاشهای خود را همراه با کوششهای منطقهای و بینالمللی ادامه دهد تا نوعی آرامش درباره وضعیت دشوار و خطرناک در نوار غزه حاصل شود.
- افزایش مطالبات اصناف ایران برای محاسبه مالیات بر پایه سود واقعی کسبوکارها
- پاکستان همزمان با حمله مرگبار به نظامیان، محدودیتهای مصرف سوخت را تشدید کرد
- رد گزارش سازمان ملل از سوی کاخ سفید؛ واکنش تند واشنگتن به اتهام «جنایات جنگی» و بازتاب خروج آمریکا در رسانههای ایران
- رژه مسلحانه امروز در تهران؛ پادگانسازی فضای عمومی و ابعاد میلیتاریزهکردن جامعه
- درگیری مسلحانه در زاهدان؛ تشدید چرخه ناامنی و چالشهای رویکرد امنیتی در سیستان و بلوچستان
