در حالی که خبرگزاریهای رسمی دولت ایران از ارسال پاسخ تهران به طرح پیشنهادی واشینگتن خبر میدهند، بنبست در مذاکرات دیپلماتیک و تداوم تهدیدهای نظامی، سایه وقوع دوباره یک جنگ تمامعیار را بر منطقه سنگینتر کرده است. دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در واکنشی تند در شبکه اجتماعی “تروث سوشیال”، سیاستهای دهههای اخیر جمهوری اسلامی را “بازی با کلمات” توصیف کرد و هشدار داد که دوران خندیدن مقامات تهران به پایان رسیده است. او با اشاره به تاریخچه روابط دو کشور، مدعی شد که ایران برای 47 سال ایالات متحده را معطل کرده و تنها در دوران باراک اوباما و جو بایدن توانسته است مبالغ کلانی دریافت کند؛ مبالغی که به گفته او دیگر تکرار نخواهند شد.
رئیس جمهور آمریکا تاکید کرد: “47 سال است که ایرانیها ما را سر میدوانند، ما را منتظر نگه میدارند، مردم ما را با بمبهای کنار جادهایشان میکشند، اعتراضات را سرکوب میکنند و اخیراً ۴۲,۰۰۰ معترض بیگناه و غیرمسلح را از میان بردهاند و به کشور ما که اکنون دوباره باشکوه شده میخندند. آنها دیگر نخواهند خندید!
بنبست دیپلماتیک و تضاد در روایتهای صلح
روز یکشنبه 20 اردیبهشت، خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا) اعلام کرد که پاسخ تهران به آخرین طرح پیشنهادی ایالات متحده برای پایان دادن به جنگ، از طریق پاکستان به عنوان میانجی ارسال شده است. بر اساس گزارشهای منتشر شده، این طرح بر خاتمه درگیریها در منطقه و تضمین امنیت کشتیرانی متمرکز است. با این حال، جزئیات مطالبات دو طرف نشاندهنده شکافی عمیق است که دستیابی به یک توافق پایدار را غیرممکن جلوه میدهد.
در حالی که وبسایت “اکسیوس” و خبرگزاری “رویترز” از احتمال نزدیکی به یک “یادداشت تفاهم یکصفحهای” برای توقف موقت درگیریها خبر داده بودند، روزنامه “والاستریت ژورنال” ابعاد سختگیرانهتری از پیشنهادات آمریکا را فاش کرد. بر اساس این گزارش، واشینگتن خواستار برچیده شدن کامل تأسیسات فردو، نطنز و اصفهان، توقف فعالیتهای زیرزمینی هستهای و پذیرش ممنوعیت غنیسازی برای مدت 20 سال شده است. پافشاری دونالد ترامپ بر لزوم تحویل فیزیکی تمامی ذخایر اورانیوم غنیشده ایران به آمریکا، عملاً مذاکرات را به بنبست کشانده است؛ چرا که مقامات نظامی ایران این درخواست را رد کرده و آن را خط قرمز خود میدانند.
جنگ ناتمام؛ راهبرد فشار حداکثری نظامی
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، در گفتوگویی صریح با برنامه “60 دقیقه” شبکه “سیبیاس”، بر این نکته تأکید کرد که جنگ مشترک آمریکا و اسرائیل علیه ایران “هنوز تمام نشده است”. او با اشاره به حملات سنگین 9 اسفند سال گذشته که منجر به کشته شدن رهبر سابق جمهوری اسلامی و بسیاری از فرماندهان ارشد نظامی شد، اذعان کرد که تهران همچنان بخشهایی از توانمندیهای هستهای و موشکی خود را حفظ کرده است. نخستوزیر اسرائیل صراحتاً اعلام کرد که “کارهایی برای انجام دادن باقی مانده” و بهترین راه برای مهار تهدید ایران، خارج کردن فیزیکی اورانیوم از خاک این کشور است.
همزمان با این فشارهای سیاسی، محاصره دریایی ایران توسط ارتش آمریکا با شدت ادامه دارد. فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام) اعلام کرده است که بیش از 20 ناو جنگی آمریکا در حال اجرای محاصره هستند و تاکنون 61 کشتی تجاری را وادار به تغییر مسیر کردهاند. هدف قرار گرفتن نفتکشهای ایرانی مانند “امتی سی استار” و “امتی سودا” نشاندهنده عزم واشینگتن برای خشکاندن منابع مالی جمهوری اسلامی در میانه آتشبسی است که هر لحظه امکان فروپاشی آن وجود دارد.
لجاجت حکومت و قمار با امنیت ملی
سیاستهای ماجراجویانه جمهوری اسلامی در دهههای گذشته، اکنون کشور را در وضعیتی قرار داده که حتی پس از یک جنگ 40 روزه و تخریب گسترده زیرساختها، همچنان بر ادامه مسیر غنیسازی و حمایت از گروههای نیابتی پافشاری میکند. دونالد ترامپ در مصاحبه با “شریل اتکیسون” تأکید کرد که ارتش آمریکا “70 درصد” از اهداف تعیینشده در ایران را نابود کرده است، اما همچنان اهداف دیگری برای حمله وجود دارد. او هشدار داد که حتی بدون شروع دوباره جنگ، سالها طول میخشد تا ایران بتواند آنچه را از دست داده بازسازی کند.
در داخل ایران نیز، مقامات نظامی به جای تلاش برای تنشزدایی واقعی، بر طبل ایستادگی میکوبند. محمد اکرمینیا، سخنگوی ارتش جمهوری اسلامی، مدعی شده است که نیروهای نظامی برای مقابله با هرگونه عملیات نفوذی یا هلیبرن جهت سرقت ذخایر اورانیوم در “آمادگی کامل” هستند. این اظهارات در حالی مطرح میشود که اقتصاد ایران تحت فشار محاصره دریایی و انزوای بینالمللی در آستانه فروپاشی کامل قرار دارد و اصرار بر حفظ 400 کیلوگرم اورانیوم 60 درصدی، احتمال شروع دوبارە جنگ را بە شدت افزایش دادە است.
شکنندگی آتشبس و خطر بازگشت به میدان جنگ
وقوع حملات پهپادی اخیر به حریم هوایی امارات متحده عربی، کویت و قطر، و هدف قرار گرفتن یک کشتی تجاری در نزدیکی دوحه، نشاندهنده شکنندگی شدید آتشبسی است که از 20 فروردین برقرار شده است. اگرچه ایالات متحده هنوز رسماً پایان آتشبس را اعلام نکرده، اما تحرکات نظامی در خلیج فارس و دریای عمان حاکی از آمادگی برای دور جدید درگیریهاست.
لجاجت حکومت ایران در نپذیرفتن واقعیتهای جدید میدانی و اصرار بر حفظ بقایای برنامه هستهای، راه را برای دیپلماسی مسدود کرده است. دونالد ترامپ با تکیه بر “نیروی فضایی” و نظارت دقیق بر تمامی سایتهای مدفون در عمق زمین، تهدید کرده است که هرگونه تلاش برای دسترسی به مواد هستهای با نابودی فوری مواجه خواهد شد. در این میان، میانجیگری پاکستان نیز تنها زمانی مثمر ثمر خواهد بود که تهران آماده پذیرش شروط سنگین واشینگتن برای پایان دائمی جنگ باشد؛ شروطی که شامل خروج کامل اورانیوم و توقف بلندمدت غنیسازی است. در غیر این صورت، همانطور که نخستوزیر اسرائیل و رئیسجمهور آمریکا تأکید کردهاند، ماشین جنگی غرب آماده است تا کارهای ناتمام را در خاک ایران به پایان برساند.
