مقامات جمهوری اسلامی ایران پس از وقفهای نزدیک به چهار ماه، جزئیات برنامه تشییع جنازه و تدفین علی خامنهای، رهبر پیشین این کشور را اعلام کردند. بر اساس اظهارات رسمی مقامات شهری و نظامی، این مراسم قرار است در نیمه دوم ژوئن ۲۰۲۶ (اواخر خرداد و اوایل تیر ۱۴۰۵) در سه شهر تهران، قم و مشهد برگزار شود.
محمدامین توکلیزاده، معاون اجتماعی شهرداری تهران، در روز سهشنبه ۲ ژوئن ۲۰۲۶ (۱۲ خرداد ۱۴۰۵) در نشست کمیسیون فرهنگی و اجتماعی کلانشهرهای ایران، از قطعی شدن برنامهریزیها برای این مراسم خبر داد. وی اعلام کرد که دستگاههای اجرایی خود را برای حضور جمعیتی میان ۱۵ تا ۲۰ میلیون نفر در پایتخت آماده میکنند؛ رقمی که در صورت تحقق، یکی از بزرگترین تجمعات سازماندهی شده در تاریخ معاصر ایران خواهد بود.
وقفه چهارماهه و ابهامات زمانی
علی خامنهای در تاریخ ٢٨ فوریه ۲۰۲۶، در جریان عملیات مشترک ایالات متحده و اسرائیل علیه ایران جان خود را از دست داد. از آن زمان تاکنون، پیکر وی دفن نشده و به مدت بیش از سه ماه در مکانی نامعلوم نگهداری شده است. مقامهای رسمی دلیل این تأخیر طولانی را بهطور شفاف اعلام نکردهاند، اما ناظران سیاسی معتقدند تثبیت وضعیت انتقال قدرت و آمادهسازی زیرساختهای لازم برای یک تشییع جنازه با ابعاد وسیع، از دلایل اصلی این وقفه بوده است.
انتخاب زمان برگزاری مراسم در اواسط ژوئن (اواخر خرداد)، که مصادف با آغاز ماه محرم در تقویم قمری است، از سوی تحلیلگران به عنوان تلاشی برای بهرهبرداری از نمادهای مذهبی جهت حداکثرسازی بسیج نیروهای وفادار به نظام تعبیر میشود.
جزئیات مسیر تشییع: از مرکز به شرق
طبق برنامهریزیهای اعلام شده، مراسم بدرقه و تشییع پیکر علی خامنهای قرار است سه روز به طول بیانجامد: تهران، پایتخت کانون اصلی مراسم خواهد بود. طبق اظهارات معاون شهردار، پیکر به مدت ۲۴ ساعت در تهران در معرض وداع عمومی قرار میگیرد. پس از تهران، پیکر به شهر قم منتقل میشود تا در این مرکز سنتیِ مذهبی تشییع شود. مقصد نهایی و محل تدفین، شهر مشهد در شرق ایران تعیین شده است. بر اساس گزارشها، محل دفن وی در حرم امام هشتم شیعیان پیشبینی شده است.
علاوه بر این، گزارشهایی از درخواست گروههای متحد ایران در عراق برای انتقال پیکر به شهرهای نجف و کربلا پیش از تدفین در ایران مطرح شده است. توکلیزاده تأیید کرد که مقامات عراقی خواستار برگزاری مراسم مشابهی در این کشور شدهاند، اما تصمیمگیری نهایی در این مورد هنوز نهایی نشده است.
فرماندهی سپاه و بسیج کلانشهرها
مدیریت و فرماندهی کل این مراسم بر عهده سپاه پاسداران انقلاب اسلامی قرار گرفته است. این نهاد نظامی-امنیتی مسئولیت هماهنگی میان تمامی دستگاههای اجرایی، انتظامی و خدمات شهری را بر عهده دارد.
توکلیزاده با اشاره به همکاری شهرداران کلانشهرها، اظهار داشت که شهرهای معین مانند کرج، قزوین، سمنان و ورامین وظیفه اسکان و پشتیبانی از جمعیت ورودی به تهران را بر عهده خواهند داشت. تمرکز این سازماندهی بر فراهم کردن زیرساختهای لجستیکی برای اسکان موقت میلیونها نفر است که پیشبینی میشود از سراسر کشور و حتی خارج از مرزها به پایتخت بیایند. به گفته وی، مقامات انتظار دارند بیش از یک میلیون نفر تنها از کشور عراق برای شرکت در این مراسم وارد ایران شوند.
ابعاد بینالمللی و جذب زائران خارجی
جمهوری اسلامی انتظار دارد این مراسم به یک تجمع بزرگ فراملی تبدیل شود. با توجه به انتخاب مشهد به عنوان محل تدفین، پیشبینی شده است که شمار زیادی از هواداران نظام از کشورهای همسایه شرقی از جمله پاکستان، افغانستان و هند به این شهر سفر کنند.
معاون شهردار تهران در سخنان خود تأیید کرد که این رویداد با هیچیک از مراسمهای مشابه گذشته، حتی تشییع جنازه روحالله خمینی در ژوئن ۱۹۸۹ (خرداد ۱۳۶۸)، قابل مقایسه نخواهد بود. وی این رویداد را نقطه عطفی در تاریخ جمهوری اسلامی توصیف کرد که تمامی دستگاههای دولتی برای اجرای آن بسیج شدهاند.
چالشهای امنیتی و تدارکاتی
برگزاری مراسمی با این ابعاد در شرایطی که ایران دوران پسا-خامنهای را سپری میکند، چالشهای امنیتی و لجستیکی بسیاری به همراه دارد. کنترل جمعیت میلیونی در تهران، تأمین امنیت در برابر تهدیدات احتمالی و مدیریت ترافیک و اسکان، نیازمند هزینههای هنگفت از بودجه عمومی و آمادهباش کامل نیروهای مسلح است.
از سوی دیگر، نگهداری طولانیمدت پیکر برای بیش از ۱۰۰ روز و تعویق مکرر مراسم، پرسشهای زیادی را در فضای عمومی و رسانهای ایجاد کرده است. با این حال، به نظر میرسد ساختار قدرت در ایران با محوریت سپاه پاسداران، درصدد است تا از این مراسم به عنوان مانوری برای نمایش انسجام داخلی و نفوذ منطقهای خود در دوران گذار سیاسی استفاده کند.
با نزدیک شدن به اواسط ژوئن ۲۰۲۶ (اواخر خرداد ۱۴۰۵)، انتظار میرود تدابیر امنیتی در پایتخت و شهرهای مسیر تشییع به بالاترین سطح برسد.
