شکاف میان واشنگتن و تهران بار دیگر در حال عمیقتر شدن است؛ پس از آنکه دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، از احتمال حملات تازه در داخل ایران سخن گفت و رهبران ایران را متهم کرد فرصتی را برای رسیدن به توافق از دست دادهاند که میتوانست این کشور را از پیامدهای جنگ و تحریمها دور نگه دارد.
این تشدید تنش در حالی رخ میدهد که میانجیگری قطر میان دو طرف ادامه دارد؛ وضعیتی متناقض که از یک سو از باز ماندن کانالهای مذاکره حکایت دارد و از سوی دیگر نشاندهنده افزایش تهدیدهای نظامی است.
فشارهای آمریکا برای تحمیل شروط توافق
ترامپ گفت ایران برای رسیدن به توافق با ایالات متحده «بسیار دیر کرده است» و تأکید کرد که در نتیجه این موضوع «بهای آن را خواهد پرداخت»؛ اظهاراتی که نشان میدهد دولت آمریکا حتی همزمان با ادامه تلاشهای دیپلماتیک، همچنان به سیاست فشار حداکثری پایبند است.
ترامپ در مجموعهای از پستها و اظهارات رسانهای پیاپی، ایران را کشوری از نظر نظامی و اقتصادی فرسوده ترسیم کرد و گفت محاصره دریایی آمریکا نتایج بزرگی به همراه داشته و تهران با دشواریهای فزایندهای برای تأمین مالی نهادهای نظامی خود روبهرو است.
این اظهارات فراتر از یک توصیف صرفا نظامی است و به نظر میرسد بخشی از تلاش آمریکا برای افزایش فشارها پیش از هر توافق احتمالی باشد؛ تلاشی برای متقاعد کردن رهبران ایران به اینکه هزینه ادامه رویارویی اکنون از هزینه دادن امتیاز بیشتر شده است.
مذاکرات ادامه دارد، با وجود تشدید تنش
همزمان با اظهارات ترامپ، گزارشهایی از ورود هیأتی قطری به تهران برای تلاش در جهت کاهش اختلافها میان دو طرف منتشر شد؛ نشانهای از اینکه کانالهای ارتباطی با وجود حملات نظامی متقابل در روزهای گذشته، قطع نشده است.
این تحرک نشاندهنده آن است که میانجیها همچنان بر این باورند که فرصت رسیدن به یک تفاهم نهایی هنوز بهطور کامل از بین نرفته است؛ بهویژه آنکه دو طرف با وجود تبادل حملات و اتهامزنیها، همچنان از لغزیدن به سوی جنگی تمامعیار پرهیز میکنند.
اما ادامه استفاده واشنگتن از ادبیات تهدید، در برابر اصرار تهران بر اینکه هر پیشرفتی در مذاکرات باید به توقف آنچه «نقضهای مکرر» آتشبس میخواند گره بخورد، مسیر مذاکره را شکنندهتر و پیچیدهتر میکند.
تهران: زیر آتش مذاکره نمیکنیم
در مقابل، ایران بر این باور است که ایالات متحده میکوشد مذاکره و فشار نظامی را بهطور همزمان پیش ببرد؛ رویکردی که تهران آن را یکی از دلایل اصلی کندی گفتوگوها میداند.
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه ایران، گفت روند دیپلماتیک در سایه ادامه حملات و تغییر مواضع آمریکا نمیتواند پیش برود و واشنگتن را متهم کرد که با ارسال پیامهای متناقض، فرصتهای تفاهم را تضعیف میکند.
موضع ایران بازتابدهنده تلاش برای حفظ اهرمهای بیشتر در مذاکرات است؛ آن هم در شرایطی که کشور از زمان آغاز جنگ در اواخر فوریه/شباط گذشته با فشارهای اقتصادی و نظامی فزایندهای روبهرو بوده است.
میان توافق و تشدید تنش
با وجود اظهارات تند، واشینگتن همچنان درِ مذاکره را باز گذاشته است. خود ترامپ نیز از امکان دستیابی به توافق در صورت پاسخ مثبت تهران به مطالبات آمریکا سخن گفته، در حالی که قطر نیز برای جلوگیری از فروپاشی کامل مسیر سیاسی به میانجیگری خود ادامه میدهد.
اما صحنه کنونی نشان میدهد که دو طرف میکوشند پیش از هر توافق احتمالی، موقعیت خود را تقویت کنند؛ ایالات متحده با تشدید فشارهای نظامی و اقتصادی، و ایران با نمایش توانایی خود برای ایستادگی و مشروط کردن هر پیشرفتی در مذاکرات به توقف تنشافزایی.
در میانه این دو مسیر، به نظر میرسد منطقه وارد مرحلهای شده که در آن مذاکره با نمایش قدرت درهم آمیخته است؛ در حالی که پرسش اصلی همچنان پابرجاست: آیا تهدیدهای ترامپ تلاشی برای گرفتن آخرین امتیازها از تهران است، یا مقدمهای برای دور تازهای از رویارویی در صورت شکست میانجیگریهای کنونی؟
