با آغاز رویارویی میان ایالات متحده، اسرائیل و ایران در فوریه ۲۰۲۶، شرکت چینی «میزر ویژن» با انتشار تصاویر ماهوارهای دقیق، از تحرکات گسترده نظامی آمریکا پرده برداشت؛ تحرکاتی که شامل استقرار ۱۱ جنگنده F-22 و یک سامانه پدافند هوایی «پاتریوت» در پایگاه هوایی «عوفدا» در اسرائیل بود. افزون بر این، نیروهای آمریکایی در یونان، سه کشور عربی و نیز جزیره دیهگو گارسیا مستقر شدند.
این اقدام پرسشهایی را درباره ماهیت نقشی برانگیخت که فناوری چینی میتواند در حمایت از ایران در جریان رویارویی با واشنگتن ایفا کند. در دسترس بودن تصاویر دقیق از تحرکات و آرایش نظامی آمریکا، اطلاعات بیشتری درباره نوع تجمع نیروهای آمریکایی، سطح آمادگی و نحوه استقرار آنها در اختیار تهران گذاشت؛ امری که این فناوری را به یکی از ابزارهایی تبدیل میکند که پکن از طریق آن میتواند، بدون ورود نظامی مستقیم به درگیری، حمایت غیرمستقیم از ایران ارائه دهد.
این حمایت تنها به ارائه اطلاعات و تصاویر ماهوارهای محدود نبود، بلکه در چارچوب مسیری گستردهتر قرار داشت که چین از خلال آن میکوشید توان ایران را برای تابآوری در برابر فشارهای نظامی و اقتصادی آمریکا حفظ کند. هرچه تهران توان بیشتری برای ادامه رویارویی داشته باشد، هزینه جنگ برای منطقه و واشنگتن بالاتر میرود و آمریکا ناچار میشود منابع نظامی، مالی و سیاسی بیشتری به خاورمیانه اختصاص دهد.
پکن بهطور غیرمستقیم با واشنگتن میجنگد
از این زاویه، میتوان حمایت چین از ایران را ابزاری برای پیشبرد یک رویارویی غیرمستقیم با ایالات متحده دانست؛ رویاروییای که همزمان هزینه جنگ را برای منطقه، بهویژه کشورهای خلیج فارس و مردم ایران، و نیز برای کشورهایی که ایران در آنها بازوهای نفوذ دارد، مانند لبنان، عراق و یمن، افزایش میدهد. روشن است که پکن میخواهد تمرکز واشنگتن را از رقابت راهبردی با چین در آسیا، اقیانوس آرام و تایوان منحرف و پراکنده کند.
این معادله در حمایت اقتصادی و فناورانهای که چین به ایران ارائه کرده، آشکارتر میشود. پکن با خرید نفت ایران، حفظ کانالهای اقتصادی با تهران و نیز همکاری در حوزههای فناوری، ماهواره و دفاع، به فراهم شدن مؤلفههایی کمک کرده است که ایران را در ادامه مقاومت در برابر فشارهای آمریکا یاری میدهد. در مقابل، چین از طریق یک رقیب منطقهای که توان مقاومت و بالا بردن هزینه مداخله نظامی در خاورمیانه را دارد، بهطور غیرمستقیم با واشنگتن میجنگد.
“اسامه الهتیمی”، تحلیلگر سیاسی متخصص در امور ایران، در گفتوگو با «الحل نت» میگوید: «با وجود آنکه واشنگتن بهطور رسمی دولت چین را به حمایت از ایران در درگیری کنونی متهم نکرده، اما علیه افراد و شرکتهای چینی بهدلیل خرید و تسهیل انتقال فناوریها و تسلیحات به نفع تهران تحریمهایی اعمال کرده است؛ زیرا به این جمعبندی رسیده که چین از کارت ایران برای برهم زدن راهبرد آمریکا در خاورمیانه استفاده میکند».
از جمله عواملی که فرضیه استفاده پکن از تهران بهعنوان ابزاری در نبردش با واشنگتن را تقویت میکند، ایستگاههای راهبردی مشترک میان دو کشور است؛ در رأس آنها «توافقنامه مشارکت راهبردی جامع» سال ۲۰۲۱ که برای یک دوره ۲۵ ساله تنظیم شده و چارچوبی دائمی برای همکاری در حوزههای انرژی، زیرساخت و امنیت و فناوری ایجاد کرده است.
مشارکت راهبردی جامع میان پکن و تهران
در ده سال گذشته، توسعه فناوریهای نظامی مشترک، از جمله برنامههای موشکی و فضایی، جنگ الکترونیک و امنیت سایبری، شتاب گرفته است. همچنین از سال ۲۰۱۹ رزمایشهای دریایی سهجانبه میان چین، ایران و روسیه برای به چالش کشیدن نفوذ دریایی غرب برگزار شده است.
این مشارکت همچنین معادلهای مبتنی بر منافع متقابل ایجاد میکند: از یک سو، پکن از صحنه ایران بهعنوان میدان آزمایشی برای سنجش کارایی تسلیحات و فناوریهای پنهانکار آمریکایی و سامانههای موشکی غربی استفاده میکند تا ارتش چین را برای هر درگیری احتمالی آماده سازد.
استفاده چین از ایران بهعنوان ابزاری برای جنگیدن با آمریکا بهصورت غیرمستقیم، نقاط عطفی در درگیری جاری ایجاد میکند؛ زیرا کمکها و فناوریهای چینی به تهران، بار مالی و نظامی بیشتری بر دوش واشنگتن میگذارد و در عین حال، هزینه جنگ را در سراسر منطقه و بهویژه در خلیج فارس افزایش داده و همچنان افزایش میدهد.
از سوی دیگر، تهران به فناوریهای پیشرفتهای دست مییابد که از طریق آنها تحریمهای بینالمللی را دور میزند؛ موضوعی که توان میدانی آن را در هدایت موشکی، رصد فضایی و پدافند هوایی تقویت میکند.
مهمترین پشتوانه میدانی این مشارکت، در توان پکن برای تأمین فناوریهای پیشرفته راداری برای سامانه نظامی ایران، پشتیبانی حیاتی از سامانههای پدافند هوایی، و نیز ارائه دادههای اطلاعاتی و شبکههای ناوبری ماهوارهای نمود پیدا میکند.
این فناوریها از آن رو اهمیتی تعیینکننده دارند که سامانههای مدرن پدافند هوایی بهطور کامل به رادارهای پیشرفته برای شناسایی، رهگیری و ساقط کردن پهپادها، موشکها و هواپیماهای دشمن پیش از رسیدن به اهدافشان متکی هستند. از همین رو، پر کردن شکافهای راداری برای تهران یک اولویت حداکثری است؛ زیرا بُعد فناورانه چینی به ایران امکان میدهد کارایی شبکههای هشدار زودهنگام خود را افزایش دهد و زیرساخت نظامیاش را در برابر حملات غافلگیرانه مقاومتر کند.
الهتیمی در ادامه میافزاید: «ما با صحنهای سیاسی پیچیده روبهرو هستیم؛ صحنهای که در آن پکن از درگیر شدن واشنگتن در رویارویی با تهران برای پیشبرد منافع راهبردی خود بهره میبرد و از طریق ارائه حمایت فناورانه و نظامی گسترده عمل میکند، در حالی که ایران میکوشد از این پوشش بینالمللی بهعنوان اهرم فشاری برای افزایش هزینه حضور آمریکا استفاده کند. با وجود تفاوت در ابزارها و اهداف مقطعی دو طرف، هر دو خود را در یک جبهه برای مقابله با واشنگتن میبینند؛ جایی که پکن با فناوری و دیپلماسی پنهان میجنگد و جنگ را از پشت صحنه مدیریت میکند، در حالی که تهران رویارویی مستقیم را در میدان پیش میبرد».
مبادلات تجاری میان پکن و «سپاه پاسداران»
در هفتههای اخیر، نگرانی واشنگتن از نقش رو به گسترش پکن در منازعه خاورمیانه افزایش یافته است. گزارشها و تحلیلهایی که روزنامههای آمریکایی منتشر کردهاند، از نگرانی مقامهای آمریکایی نسبت به حمایت غیرمستقیم چین از تهران حکایت دارد؛ چه از طریق ارائه دادههای اطلاعاتی حیاتی که ماهوارهها جمعآوری میکنند و چه از راه تأمین مواد و قطعات دومنظوره برای زنجیرههای تأمین ایران که به تقویت توانمندیهای نظامی ایران کمک میکند.
این دادهها با ارزیابیهای صادرشده از سوی وزارت جنگ آمریکا (پنتاگون) نیز همپوشانی دارد؛ ارزیابیهایی که به وجود تعاملات تجاری میان شرکتهای ماهوارهای چینی و «سپاه پاسداران» ایران اشاره کردهاند.
با وجود ابهام در جزئیات دقیق این روابط و میزان تأثیر مستقیم آنها بر روند تشدید نظامی در منطقه، هشدارهای آمریکا بهطور جدی رو به افزایش است. در همین راستا، “جان مولینار”، نماینده جمهوریخواه و رئیس کمیته ویژه امور چین در مجلس نمایندگان آمریکا، نسبت به خطر بهرهبرداری از این دادههای تجاریِ برگرفته از ماهوارههای چینی برای هدایت حملاتی علیه نیروهای آمریکایی هشدار داد و تأکید کرد که این تحول، تهدیدی فوری و مستقیم برای جان سربازان آمریکایی به شمار میرود.
اسامه الهتیمی، تحلیلگر سیاسی متخصص در امور ایران، در واکنش به این موضوع میگوید: «تردیدی نیست که این موضع چین دو هدف مهم را محقق میکند؛ نخست، توانمندسازی ایران بهعنوان متحد چین برای توسعه قابلیتهای نظامیاش، و دوم، طولانی کردن رویارویی و ادامه فرسایش آمریکا از نظر نظامی، مالی و سیاسی».
افزون بر این، چنین وضعیتی نیروها و تأسیسات آمریکایی در منطقه را در معرض تهدید نگه میدارد؛ امری که در نهایت رسیدن واشنگتن و تهران به یک توافق نهایی برای پایان دادن به بحران ایران، شبهنظامیان آن و رفتار منطقهایاش را دشوار میکند.
در سوی دیگر، ایران میکوشد از این وضعیت بهره ببرد تا بهطور غیرمستقیم به آمریکاییها بگوید: «تلاش برای وادار کردن من به تسلیم با زور آسان نخواهد بود؛ من گزینهها و شرکایی دارم و هزینه جنگ میتواند با گذشت زمان افزایش یابد».
با ادامه جریان فناوری چینی به سوی تهران، ایران خواهد توانست سلاحهای خود را با هزینهای پایین تولید کند؛ در برابر موشکهای دفاعی آمریکایی که بسیار گرانقیمتاند، و این امر ذخایر و بودجه نظامی را فرسوده میکند. همچنین فناوری چینی به ایران توان بیشتری برای کنترل گذرگاههای آبی حیاتی، مانند تنگه هرمز، میدهد؛ موضوعی که پرونده ایران در منطقه را وارد پیچوخمهایی میکند که منطقه و بهویژه کشورهای خلیج فارس را به سوی درگیریها و بحرانهای متعدد میکشاند.
بر این اساس، استفاده چین از ایران بهعنوان ابزاری برای جنگیدن با آمریکا بهصورت غیرمستقیم، نقاط عطفی در درگیری جاری ایجاد میکند؛ زیرا کمکها و فناوریهای چینی به تهران، بار مالی و نظامی بیشتری بر دوش واشنگتن میگذارد و در عین حال، هزینه جنگ را در سراسر منطقه و بهویژه در خلیج فارس افزایش داده و همچنان افزایش میدهد. با این قدرت افزوده، ایران توان بیشتری برای ادامه درگیری پیدا میکند؛ امری که احتمال گسترش جنگ در منطقه و تأثیر آن بر ملتهای آن را افزایش میدهد.
- بنبست بازدارندگی هستهای؛ شکاف محاسباتی تهران در مواجهه با «خط قرمز» مسکو
- خروج نیروهای ائتلاف بینالمللی از عراق پس از دو دهه؛ فرصتطلبی رژیم تهران و خطر احیای تروریسم در سایه خلأ امنیتی
- نفت خلیج فارس به سطح پیش از جنگ نزدیک شد؛ آیا محاصره ایران را به تنگنا کشانده است؟
- توفان خاموش در آموزش و پرورش؛ کالبدشکافی موج استعفای معلمان، بحران معیشت و افول کیفیت آموزش
- شکست استراتژی گروگانگیری انرژی در تنگه هرمز؛ بازیابی صادرات نفت منطقه و بنبست مالی رژیم ایران
