توافق آتشبس میان ایالات متحده و ایران، راه را برای ایفای نقشی مستقیمتر از سوی اروپا در تأمین امنیت کشتیرانی در تنگه هرمز هموار کرد؛ آن هم پس از آنکه دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در اصل با ابتکار فرانسه و بریتانیا برای تشکیل یک نیروی دریایی با مأموریت مینروبی و حفاظت از کشتیهای تجاری موافقت کرد.
این تحول در جریان نشست گروه هفت در شهر اویان فرانسه رخ داد؛ جایی که بیانیه پایانی، آمادگی کشورهای اروپایی برای مشارکت در اجرای ترتیبات پس از توافق آمریکا و ایران را تأیید کرد؛ بهویژه در زمینه بازگشایی تنگه و تضمین آزادی کشتیرانی بینالمللی.
مأموریت اروپایی در هرمز
به نوشته روزنامه الشرق الأوسط به نقل از منابع دیپلماتیک، مینروبی دریایی در صدر اولویتهای مرحله کنونی قرار دارد؛ زیرا ایران تاکنون نقشههایی را که محل مینها را مشخص کند، تحویل نداده است؛ مینهایی که گمان میرود نیروهای وابسته به «سپاه پاسداران» در جریان دوره رویارویی اخیر کار گذاشتهاند.
فرانسه و بریتانیا رهبری یک ابتکار چندملیتی برای حفاظت از کشتیرانی را بر عهده دارند که شامل اعزام مینروبها و شناورهای اسکورت به آبهای نزدیک تنگه است؛ با هدف اطمینانبخشی به شرکتهای کشتیرانی و بازگرداندن جریان تجارت به سطح پیشین.
فرانسه دو مینروب را همراه با گروه دریایی خود به منطقه اعزام کرده و آلمان نیز دو مینروب دیگر فرستاده است؛ در حالی که بریتانیا و ایتالیا برای پشتیبانی از این مأموریت، ناوشکن مستقر کردهاند.
پاریس و لندن بر این باورند که پرونده مینروبی، مهمترین عاملی بوده که واشنگتن را به پذیرش مشارکت مستقیم اروپا در ترتیبات امنیتی تنگه سوق داده است.
تنگه، دروازه بازگشت اروپا
پایتختهای اروپایی معتقدند مشارکت در تأمین امنیت کشتیرانی، فرصتی برای بازگشت به پرونده ایران پس از سالها کاهش نفوذ در برابر نقش مستقیم آمریکا فراهم میکند.
مقامهای اروپایی بر این باورند که تداوم جریان تجارت و انرژی جهانی، به تضمینهای امنیتی فراتر از توافق سیاسی میان واشنگتن و تهران نیاز دارد؛ بهویژه با ادامه تردید شرکتهای بزرگ کشتیرانی برای بازگشت به تنگه، پیش از آنکه از رفع خطرات نظامی و بازگشت بیمه دریایی به سطح عادی اطمینان حاصل کنند.
همزمان، کشورهای اروپایی روی اهرم تحریمهای اقتصادی نیز حساب باز کردهاند؛ اهرمی که همچنان در آن نفوذ دارند، چه از طریق تحریمهای مستقیم اروپایی، و این به آنها حاشیهای برای اثرگذاری در هرگونه مذاکرات نهایی با تهران میدهد.
اختلافات حلنشده
با وجود استقبال اروپا از این توافق، رهبران گروه هفت تاکنون متن کامل تفاهم آمریکا و ایران را دریافت نکردهاند؛ موضوعی که منابع دیپلماتیک آن را تأیید کردهاند.
همچنین نگرانیهای اروپا رو به افزایش است که تلاش ترامپ برای دستیابی سریع به توافق، به نادیده گرفتن پروندههایی بینجامد که پایتختهای غربی آنها را اساسی میدانند؛ از جمله برنامه موشکهای بالستیک ایران و حمایت تهران از گروههای مسلح در منطقه.
در این چارچوب، دولت آمریکا برای خود مهلتی ششهفتهای تعیین کرده است تا درباره توافقی نهایی بر سر مسائل حلنشده مذاکره کند؛ از جمله پرونده هستهای، موشکهای بالستیک و رابطه با متحدان منطقهای ایران.
ناظران بر این باورند که مأموریت مینروبی در هرمز، فراتر از بُعد مستقیم امنیتی آن است؛ چرا که نخستین آزمون عملی توافق آمریکا و ایران به شمار میرود و همچنین میتواند مدخلی برای بازگشت گستردهتر اروپا به پروندههای خاورمیانه پس از سالها عقبنشینی در برابر تفاهمهای یکجانبه آمریکا باشد.
