پس از سالها کاهش درگیریهای گسترده در جبهههای داخلی یمن، گروه «حوثی» همسو با تهران، بار دیگر گفتمان بسیج و آمادهباش را به صدر آورده است.
این روند با فراخوان عبدالملک «الحوثی»، رهبر این گروه، برای تقویت آمادگی در برابر آنچه «تجاوز، اشغال و محاصره» توصیف کرد، آغاز شد؛ فراخوانی که در پی آن، «نیروهای بسیج عمومی» از آمادگی کامل خود برای اجرای دستورهای او و اعزام نیرو به جبههها خبر دادند.
اما پرسش اینجاست که چرا این گفتمان اکنون بازگشته است؟ آیا موضوع به آمادگیهای نظامی واقعی در میدان مربوط میشود، یا تلاشی است برای بازچینی آرایش داخلی و خارجی گروه «حوثی» در مقطعی منطقهای که بهشدت پیچیده است؟
بازگشت بسیج به صحنه
عبدالملک «الحوثی» در سخنرانی خود به مناسبت آغاز سال هجری جدید، خواستار همافزایی تلاشهای رسمی و مردمی و تقویت آمادگی برای مقابله با آنچه چالشهای تهدیدکننده یمن خواند، شد.
چند روز بعد، «نیروهای بسیج عمومی» از آمادگی کامل خود برای پاسخگویی به دستورهای او خبر دادند و تأکید کردند که توان تأمین نیروی انسانی برای نیروهای وابسته به این گروه را دارند؛ آنها همچنین از صدها هزار عضو و صدها تیپ بسیجی سخن گفتند.
این ادبیات، سالهای نخست جنگ را در ذهن یمنیها زنده کرد؛ زمانی که گروه «حوثی» برای جذب نیرو و بسیج هواداران، بر گفتمان بسیج گسترده تکیه داشت. با این حال، زمینه کنونی متفاوت به نظر میرسد؛ یمن در وضعیتی از رکود نسبی نظامی به سر میبرد، در حالی که منطقه شاهد تحولات شتابانی است که با روابط ایران و ایالات متحده آمریکا و آینده ترتیبات امنیتی در دریای سرخ و خلیج پیوند دارد.
«نیروهای بسیج» چه هستند؟
عدنان الجبرنی، پژوهشگر مسائل گروه «حوثی»، در گفتوگویی اختصاصی با «الحل نت» گفت «نیروهای بسیج» به معنای متعارف، یگانهای نظامی منظم نیستند، بلکه بیشتر به الگوی «بسیج» در ایران شباهت دارند.
الجبرنی توضیح میدهد که این نیروها طی دو سال گذشته از طریق سازماندهی افراد در محلهها، روستاها و بلوکهای مسکونی شکل گرفتهاند و آموزشهای محدودی در زمینه سلاحهای سبک، در کنار برنامههای بسیج فکری و تشکیلاتی، دیدهاند.
او اشاره میکند که گروه «حوثی» در آغاز سال ۲۰۲۴ با تبدیل آنچه «شورای اجرایی» نامیده میشد به «دفتر بسیج»، این ساختار را سازماندهی کرد؛ اقدامی که هدف آن گسترش پایگاه بسیج مردمی و پیوند مستقیم آن با ساختار تشکیلاتی گروه «حوثی» بود.
در دوره جنگ غزه، گروه «حوثی» از موج گسترده همدلی مردمی با فلسطینیها برای گسترش فعالیتهای بسیج و جذب نیرو استفاده کرد، پیش از آنکه این روند بهتدریج به ایجاد یک ذخیره انسانی تبدیل شود که در صورت نیاز بتوان از آن بهره گرفت.
بحران داخلی در جستوجوی راه خروج
فارغ از شعارهای اعلامشده، شماری از ناظران معتقدند تشدید اخیر در ادبیات سیاسی را نمیتوان از چالشهای داخلی گروه «حوثی» در شمال یمن جدا دانست.
الجبرنی به «الحل نت» گفت گروه «حوثی» با وضعیتی از تنش داخلی، اختلافات تشکیلاتی و ناکارآمدی اداری روبهرو است؛ وضعیتی که در برخی ساختارهای رهبری آن به سطوح بالایی رسیده است.
او بر این باور است که جنگ یا آمادگی برای جنگ، میتواند برای رهبری این گروه ابزاری برای یکپارچهسازی دوباره صفوف و کاهش اثر اختلافات داخلی باشد.
این برداشت با اطلاعاتی همراستا است که از افزایش نارضایتی در برخی محافل حامی گروه «حوثی» و بیشتر شدن شکایتها درباره وضعیت معیشتی و سطح هزینهکرد حکایت دارد؛ همچنین گزارشهایی منتشر شده که میگوید برخی جنگجویان در ماههای گذشته مواضع خود را ترک کردهاند و دیگر به آن بازنگشتهاند.
منابع مختلف همچنین از تأخیر در پرداخت برخی مطالبات مالی جنگجویان و کاهش سطح خدمات ارائهشده به آنها در مقایسه با سالهای گذشته خبر میدهند؛ مسئلهای که گروه «حوثی» را با چالش حفظ انسجام ساختار نظامی و تشکیلاتی خود روبهرو کرده است.
با این حال، تفسیرها درباره دلایل مالی این بحران متفاوت است. در حالی که برخی تحلیلگران معتقدند این گروه با فشارهای اقتصادی فزاینده روبهرو است، الجبرنی بر این باور است که مشکل بیش از آنکه به کاهش منابع مربوط باشد، به تغییر جهت هزینهها به سوی تولیدات نظامی، زیرساختهای نظامی و آمادگیهای مرتبط با هرگونه رویارویی احتمالی بازمیگردد.
اهرم فشار در مقطعی حساس منطقهای
بسیاری از تفسیرها بر این باورند که تشدید مواضع گروه «حوثی» فقط به عوامل داخلی مربوط نیست، بلکه ناظران این گفتمان را با تحولات جاری منطقهای نیز مرتبط میدانند.
در این زمینه، عبدالسلام القیسی، روزنامهنگار، معتقد است اعلام بسیج بیش از آنکه نشانه تصمیم نهایی برای رفتن به جنگ باشد، جنبهای از فشار سیاسی را در خود دارد.
او میگوید گروه «حوثی» میکوشد به طرفهای منطقهای و بینالمللی یادآوری کند که همچنان بازیگری اثرگذار است و نمیتوان در هیچ ترتیبات آیندهای از آن عبور کرد؛ بهویژه در سایه بحثها درباره آینده منطقه و تفاهمهای میان قدرتهای بزرگ.
او میافزاید که گروه «حوثی» در پی آن است که حضور خود را بر سر میز تفاهمها تثبیت کند و تواناییاش برای اثرگذاری بر یکی از مهمترین گذرگاههای دریایی جهان را به نمایش بگذارد؛ آن هم در زمانی که توجهها به پروندههای منطقهای دیگری معطوف شده که داغترند.
این برداشت با تحلیلهای سیاسی نیز همخوانی دارد که میگویند اهمیت پرونده یمن در محاسبات ایران طی دوره اخیر بار دیگر افزایش یافته است؛ بهویژه با توجه به پیوند دریای سرخ و بابالمندب با امنیت کشتیرانی بینالمللی و موازنههای منطقهای.
باجگیری سیاسی یا آمادگی برای جنگ؟
با وجود آنکه برخی ناظران این تشدید را ابزاری برای فشار سیاسی میدانند، گروهی دیگر خواستار برخوردی جدیتر با آن هستند.
عبدالستار الشمیری، تحلیلگر سیاسی، در گفتوگویی اختصاصی با «الحل نت» در این باره گفت نشانههای کنونی بسیج نباید صرفاً پیامهای رسانهای تلقی شوند؛ او معتقد است گروه «حوثی» ممکن است در آستانه گذار از «مرحله آمادگی دفاعی» به مرحلهای تهاجمیتر باشد.
الشميری بر این باور است که این گروه میکوشد از تحولات کنونی منطقهای، در کنار وضعیت ضعف و شکاف در میان نیروهای مخالف خود در دولت قانونی، برای بهبود موقعیت مذاکرهایاش یا دستیابی به دستاوردهای میدانی تازه بهره ببرد.
به گفته این کارشناس یمنی، احتمال تشدید محدود تنش از سناریوی جنگ فراگیر واقعبینانهتر به نظر میرسد، بهویژه آنکه گروه «حوثی» از هزینههای سنگینی که هر رویارویی گسترده در شرایط کنونی میتواند به همراه داشته باشد، آگاه است.
در مقابل، برخی دیگر معتقدند گروه «حوثی» همچنان ترجیح میدهد از تهدید و نمایش قدرت بهعنوان ابزارهای فشار سیاسی استفاده کند، در حالی که گزینه تشدید نظامی را نیز در صورت تغییر شرایط منطقهای یا داخلی در مسیرهای خاص، باز نگه میدارد.
چرا اکنون؟
به نظر میرسد زمانبندی بازگشت گروه «حوثی» به گفتمان بسیج، حاصل تلاقی چند عامل در یک مقطع واحد باشد؛ این گروه با چالشهای داخلی مرتبط با نارضایتی، انضباط، منابع و اولویتهای هزینهکرد روبهرو است.
همزمان، تحولات منطقهای را نیز زیر نظر دارد؛ تحولاتی که ممکن است بار دیگر موازنه قوا و روابط میان تهران و رقبایش را بازترسیم کند.
از این منظر، «نیروهای بسیج» صرفاً یک چارچوب تشکیلاتی یا تبلیغاتی به نظر نمیرسند، بلکه ابزاری چندمنظورهاند که گروه «حوثی» از آن برای ارسال همزمان پیام به مخاطبان داخلی، رقبای محلی و طرفهای منطقهای نیز استفاده میکند.
از این رو، آمادهباش اخیر شاید نشانهای قطعی از نزدیک شدن جنگی فراگیر نباشد، اما بهروشنی نشان میدهد که گروه «حوثی» میکوشد در مرحلهای آکنده از ابهام، جایگاه خود را بازتعریف کند و هزینه نادیده گرفتنش را در هر ترتیبات سیاسی یا امنیتی آینده بالا ببرد.
میان کسانی که آن را آمادگی برای رویارویی تازه میدانند و کسانی که آن را تلاشی برای افزایش اهرمهای فشار تلقی میکنند، آنچه قطعی است این است که گروه «حوثی» بازگشت به زبان بسیج را در زمانی برگزیده که بیدلیل نبوده و پیامهای آن در پی ترسیم جایگاه این گروه در معادلات مرحله پیش رو است.
- «رئیسجمهور کارهای نیست»؛ خلعید از دیپلماسی در اوج جنگ و مناقشه بر سر «خیانت»
- مخمصه بغداد میان تحریمهای واشنگتن و منافع با تهران؛ تلاش برای گشایش «دالان هوایی بشردوستانه»
- پافشاری تهران بر شروط بازگشایی هرمز؛ اصرار بر اهرم ژئوپلیتیک در شرایط فرسایش موازنه قدرت
- انزوای بیسابقه بانکی و هوایی رژیم در خاورمیانه و اروپا؛ گسترش حلقه محاصرە به ۵۰ کشور
- عقبنشینی شتابزده جمهوری اسلامی از لفاظیهای جنگطلبانه؛ تکذیب حمله به فرودگاههای منطقه پس از تهدیدهای توخالی
