آژانس بینالمللی انرژی اتمی با اعلام موضع رسمی درباره تأسیسات نفوذناپذیر کوه «کلنگگزلا»، روند ارزیابیهای مربوط به برنامه هستهای ایران را وارد مرحلهای نوین و تعیینکننده کرد. رافائل گروسی، مدیرکل آژانس، رسماً تأیید کرد که تصاویر ماهوارهای و پایش از راه دور، وقوع تحرکات و ساختوسازهای جدید در این مجموعه زیرزمینی در جنوب سایت غنیسازی نطنز را نشان میدهد. این تأیید نهادی پس از ماهها گمانهزنی رسانهای، مستندات جدیدی به پرونده هستهای ایران در آستانه تصمیمگیریهای شورای امنیت سازمان ملل افزوده و مرز میان مباحثات فنی و هشدارهای امنیتی را باریکتر از هر زمان دیگری کرده است.
نقطهعطف گزارش آژانس؛ عبور از گمانهزنی به راستیآزمایی ماهوارهای
تا پیش از اظهارات اخیر رافائل گروسی در مصاحبه با خبرگزاری بلومبرگ، مباحث مربوط به فعالیتهای زیرزمینی در اطراف کوه کلنگگزلا عمدتاً بر گزارشهای پراکنده اندیشکدهها و ادعاهای اطلاعاتی استوار بود. با این حال، تأیید رسمی مدیرکل نهاد دیدهبان هستهای سازمان ملل، به این موضوع جنبه حقوقی و بینالمللی بخشیده است.
گروسی صراحتاً اعلام کرد که تصاویر ماهوارهای از راه دور، تحرکات و فعالیتهای ساختوساز عمرانی جدیدی را در مجاورت مجموعه تونلهای این منطقه ثبت کردهاند. این سایت در سلسلهجبال زاگرس و در فاصله ۲۲۰ کیلومتری جنوب تهران واقع شده و در عمل به عنوان یک دژ مستحکم برای محافظت از فناوری حساس غنیسازی در نزدیکی تأسیسات اصلی نطنز طراحی شده است.
گروسی: بازرسان آژانس تاکنون موفق به ورود و بازرسی از داخل این تونلها نشدهاند و این نهاد بینالمللی هنوز هیچ داده قطعی و اطلاعات مشخصی پیرامون نوع اقداماتی که ممکن است در درون این تأسیسات در حال انجام باشد، در اختیار ندارد.
گروسی با اشاره به سابقه تاریخی احداث این مرکز یادآور شد که کلنگ احداث این مجموعه زیرزمینی حدود شش سال پیش و پس از یک خرابکاری گسترده در کارگاه مونتاژ سانتریفیوژهای ایران به زمین زده شد؛ زمانی که مقامهای ایرانی اعلام کردند قصد دارند تمامی تجهیزات کلیدی را برای مصونماندن از حملات هوایی به اعماق سنگهای کوهستان منتقل کنند. با وجود این، مدیرکل آژانس یک نکته کلیدی دیگر را نیز روشن ساخت: بازرسان آژانس تاکنون موفق به ورود و بازرسی از داخل این تونلها نشدهاند و این نهاد بینالمللی هنوز هیچ داده قطعی و اطلاعات مشخصی پیرامون نوع اقداماتی که ممکن است در درون این تأسیسات در حال انجام باشد، در اختیار ندارد.
ارزیابی فنی: شواهد فیزیکی در غیاب راستیآزمایی درونی
همراستا با ارزیابیهای اعلامشده توسط مدیرکل آژانس، گزارشهای تحلیلی از جمله بررسیهای مرکز مطالعات راهبردی و بینالمللی (CSIS) که بازه زمانی ششساله تصاویر ماهوارهای این منطقه را تحلیل کرده است، نشان میدهد که حجم راهسازیها، فعالیتهای ترابری و تقویت ساختاری ورودیهای تونل در کوه کلنگگزلا در سال جاری میلادی به بالاترین میزان خود رسیده است.
با این همه، از نقطه نظر کارشناسی، تمایز روشنی میان «تحرکات ساختمانی و زیربنایی» و «فعالیتهای غنیسازی و نصب ماشینآلات» وجود دارد. تاکنون هیچ گزارش مستندی دال بر انتقال سانتریفیوژها، تزریق گاز هگزافلوراید اورانیوم (UF6) یا آغاز فرآیند فعال غنیسازی در این دالانهای زیرزمینی از سوی آژانس ارائه نشده است. شکاف میان رصد تحرکات فیزیکی بیرونی و بیاطلاعی از آنچه در عمق کوه میگذرد، کانون اصلی نگرانی گروسی را شکل میدهد؛ موضوعی که او در چارچوب نگرانی گستردهتر خود از تمایل بالقوه کشورها به بازنگری در دکترینهای دفاعی و هستهای در شرایط بیثباتی ژئوپلیتیک بیان کرده است.
روایت تهران؛ پادمان اعلامشده در برابر بهانهجویی نظامی
در داخل ایران، اعلام تحرکات کوه کلنگگزلا توسط آژانس با واکنش قاطع دستگاه دیپلماسی مواجه شد. رسانههای داخلی از جمله خبرگزاریهای ایسنا، برنا و پایگاه نورنیوز به نقل از اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه، گزارش دادند که ایران اتهام انجام هرگونه فعالیت هستهای اعلامنشده در این نقطه را بهطور کامل رد میکند.
اسماعیل بقایی: تمرکز بر کوه کلنگگزلا که فاقد هرگونه فعالیت اتمی است، چیزی جز بهانهجویی واشنگتن برای تشدید فشار و زمینهسازی برای اقدامات تخریبی نیست
بقایی در موضعگیری رسمی خود تأکید کرد که تمام فعالیتهای هستهای کشور در چارچوب تعهدات پادمانی بهطور شفاف به آژانس بینالمللی انرژی اتمی اعلام شده است. سخنگوی وزارت خارجه با اشاره به فضای پیرامون این گزارشها تصریح کرد که تمرکز بر کوه کلنگگزلا که فاقد هرگونه فعالیت اتمی است، چیزی جز بهانهجویی واشنگتن برای تشدید فشار و زمینهسازی برای اقدامات تخریبی نیست.
دستگاه دیپلماسی ایران همچنین تأکید کرده است که قطع یا تحدید دسترسیهای نظارتی آژانس، پیامد مستقیم اقدامات نظامی و حملات آمریکا و اسرائیل در خردادماه ۱۴۰۴ بوده است؛ از همین رو، استناد شورای حکام به عدم دسترسی بازرسان و ارجاع پرونده به شورای امنیت سازمان ملل، اقدامی ناعادلانه و فاقد مبنای حقوقی تلقی میشود. تهران همچنین در یادداشت اعتراضی ۱۱ صفحهای خود، با اشاره به پیشینه همزمانی تصمیمات شورای حکام و تحرکات نظامی غربیها، نسبت به تبدیل آژانس به ابزاری برای مشروعیتبخشی به درگیری هشدار داده است.
تشدید بازخوردها در واشنگتن؛ زبان تهدید و فرضیه اقدام پیشدستانه
تأیید رسمی این فعالیتها توسط آژانس، سریعاً به مستمسکی برای مواضع مقامات آمریکایی بدل شد. دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، طی روزهای اخیر با اشاره به مشاهده تحرکات در این سایت کوهستانی، اظهار داشت که واشنگتن از نزدیک اوضاع کوه کلنگ را زیر نظر دارد. ترامپ اظهار کرد که حتی اگر هنوز قطعی نباشد که ایران دست به فعالیت هستهای عمدهای در این محل زده است، در صورت تداوم فعالیتهای مشکوک یا تلاش برای تغییر توازن هستهای، ایالات متحده ممکن است این تأسیسات زیرزمینی را هدف حملات سنگین نظامی قرار دهد.
این تحولات نشان میدهد که پس از ارجاع پرونده به شورای امنیت، یافتههای آژانس – هرچند محدود به مشاهده تحرکات فیزیکی باشد – بهسرعت در معادلات بازدارندگی کاخ سفید وزن عملیاتی پیدا میکند.
قرار گرفتن آژانس در موقعیت تأیید مبهم
از منظر اصول روزنامهنگاری تحلیلی و انتقادی، گزارش اخیر گروسی واجد یک دوگانگی ساختاری است که بحران را پیچیدهتر میسازد:
تأیید فیزیکی منهای شفافیت محتوایی: اقدام آژانس در تأیید وجود تحرکات بدون داشتن توانایی برای اثبات یا رد ماهیت هستهای آن، عملاً بستری خاکستری پدید آورده است. این تأیید، بدون آنکه اتهامی قطعی را متوجه تهران کند، فضا را برای بهرهبرداری سیاسی طرفهایی که به دنبال راهحلهای تقابلی و اقدامات پیشدستانه هستند، کاملاً مهیا میسازد.
سیاست زیرزمینیسازی در بنبست پادمان: روی آوردن ایران به ساخت سازههای بهشدت محافظتشده در زیر کوهها، پاسخی استراتژیک به تهدیدات مداوم نظامی علیه مراکز روزمینی آن بوده است. با این حال، همین استراتژی امنیتی، به دلیل امتناع از صدور مجوزهای بازرسی میدانی نامتعارف در شرایط تهدید، دور باطلی از «ابهام فنی – سوءظن بینالمللی – ارجاع به شورای امنیت» پدید آورده که خود به عاملی برای تهدید بقای همان تأسیسات تبدیل شده است.
در نهایت، تأییدیه اخیر رافائل گروسی درباره کوه کلنگگزلا را نمیتوان صرفاً یک بهروزرسانی فنی تلقی کرد. این اقدام، سایت کلنگ را از یک مکان عمرانیِ دفاعی به نقطه ثقل مناقشات راهبردی بدل کرده است؛ نقطهای که شفافسازی بیطرفانه پیرامون آن یا ادامه مواجهه مبتنی بر ابهام، تعیینکننده سرنوشت دیپلماسی و سایه رویارویی نظامی در پرونده هستهای ایران خواهد بود.
- با تشدید تنشها در هرمز، عراق طرحهای صادرات نفت از مسیر سوریه را گسترش میدهد
- پناه بردن رژیم به بازار خاکستری رمزارز؛ گریز از محاصره اقتصادی به بهای تاراج معیشت مردم
- انسداد کانالهای مالی در قلب اروپا؛ ورشکستگی شعبه فرانکفورت بانک سپه، ریشهها و پیامدها
- تغییر موازنه در جنوب دریای سرخ؛ سقوط جزیره زقر، تنگنای استراتژیک ریاض و شوک به بازار جهانی انرژی
- گزارش دیدبان حقوق بشر؛ تبدیل اعدام معترضان و اقلیتهای اتنیکی به ابزار ارعاب حکومتی
