یک گزارش محرمانه اطلاعاتی عراق از سرقت و قاچاق نفت از سال ۲۰۲۱ از خطوط لوله متعلق به وزارت نفت دولت فدرال در منطقه جرف‌الصخر در شمال استان بابل پرده برداشته است. این عملیات از طریق شبکه‌ای از تأسیسات ابتدایی و مخازن زیرزمینی پنهان انجام می‌شود و نفت سپس با تانکر به بغداد، پایتخت عراق، منتقل می‌شود.
این گزارش را معاونت اطلاعات و تحقیقات فدرال وزارت کشور عراق در اکتبر ۲۰۲۶ تهیه کرده و شبکه «الحره» نسخه‌ای از آن را از طریق منابع دولتی به دست آورده است. بر اساس این گزارش، سرقت‌ها در منطقه‌ای انجام می‌شود که تحت کنترل «کتائب حزب‌الله» عراق، گروهی همسو با ایران و مورد حمایت این کشور، است. این گروه از زمان بازپس‌گیری جرف‌الصخر از داعش در سال ۲۰۱۴ بر این منطقه تسلط دارد.
این گزارش ۱۹ صفحه‌ای با طبقه‌بندی «به‌کلی سری» تأکید می‌کند که عملیات قاچاق همچنان ادامه دارد. گزارش بر پایه تصاویر ماهواره‌ای، اطلاعات امنیتی و پایگاه‌های داده تهیه شده که برای شناسایی نقاط سوراخ‌شدن خطوط لوله، تأسیسات ذخیره‌سازی نفت و مسیرهای تردد تانکرها به کار رفته‌اند.
ثروت نفتی عراق چگونه به سرقت می‌رود؟
بر اساس گزارش، سرقت با سوراخ کردن خطوط لوله زیرزمینی انتقال نفت خام یا فرآورده‌های نفتی آغاز می‌شود. سپس محموله به محل‌های ذخیره‌سازی و تأسیسات ابتدایی پالایش در داخل منطقه منتقل می‌شود.
محققان چندین محل را شناسایی کرده‌اند که گمان می‌رود برای سرقت نفت استفاده می‌شوند؛ از جمله دو محل که تانکرها در نزدیکی تأسیسات و نقاط بارگیری آن‌ها دیده شده‌اند. در محل‌های دیگر نیز مخازن و گودال‌های زیرزمینی وجود دارد که با سازه‌های فلزی سفید پوشانده شده‌اند.
تصاویر هوایی نشان می‌دهد یکی از این محل‌ها در اکتبر ۲۰۲۱ در حال ساخت بوده و در اکتبر ۲۰۲۲، نه تانکر در نزدیکی آن دیده شده است. فعالیت در سال‌های بعد نیز ادامه داشته و هفت تانکر در ژانویه ۲۰۲۴، هشت تانکر در ژانویه ۲۰۲۵ و شش تانکر در ژوئیه ۲۰۲۶ در این محل شناسایی شده‌اند.
در گزارش، محل دیگری نیز شناسایی شده که در تصویر هوایی ثبت‌شده در ۳۰ اکتبر ۲۰۲۲، ۲۱ تانکر در آن دیده می‌شود. این محل نخستین بار در ژوئن ۲۰۲۱ با چهار تانکر شناسایی شده بود.
گزارش خاطرنشان می‌کند که تانکرهای دیده‌شده در تصاویر هوایی در طول روز رصد شده‌اند، در حالی که داده‌ها از احتمال ادامه بارگیری در شب حکایت دارند. بنابراین، حجم فعالیت ممکن است بیش از آن چیزی باشد که در تصاویر ثبت شده است.
محققان نتوانسته‌اند مشخص کنند تانکرها نفت خام حمل می‌کنند یا فرآورده‌های نفتی، زیرا هر دو از طریق شبکه خطوط لوله منطقه منتقل می‌شوند.
سه مسیر به سوی بغداد
اطلاعات به‌دست‌آمده تنها به شناسایی محل‌های سرقت و ذخیره‌سازی محدود نمی‌شود و مسیرهای انتقال نفت قاچاق به بغداد را نیز در بر می‌گیرد. گزارش سه مسیر احتمالی برای تردد تانکرها مشخص کرده است. مسیر نخست از جاده بغداد–بابل می‌گذرد و با عبور از پل مسیب به پایتخت می‌رسد.
مسیر دوم به سمت غرب و عامریه فلوجه در استان انبار می‌رود. گمان می‌رود تانکرها در آنجا به ناوگان حمل سوخت به جایگاه‌های منطقه بپیوندند و سپس با عبور از رود فرات، به سمت جاده بین‌المللی و از آنجا به بغداد حرکت کنند.
مسیر سوم نیز به سوی عامریه، حبانیه و فلوجه می‌رود و پس از عبور از رود فرات، به دو شاخه تقسیم می‌شود: یکی به جاده بین‌المللی می‌رسد و دیگری به جاده قدیمی منتهی به ابوغریب.
بر اساس گزارش، این مسیرها نشان می‌دهند که برای انتقال نفت از جرف‌الصخر، شبکه‌ای از جاده‌های مختلف به کار گرفته می‌شود که به تانکرها امکان می‌دهد از چند جهت به بغداد برسند.
جرف‌الصخر؛ نفوذ گروه‌های مسلح و غیبت نهادهای دولتی
سرقت نفت در جرف‌الصخر با توجه به وضعیت کنترل امنیتی و نظامی این منطقه اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. جرف‌الصخر از سال ۲۰۱۴ به یکی از پایگاه‌های اصلی کتائب حزب‌الله عراق، از برجسته‌ترین گروه‌های مسلح مورد حمایت ایران، تبدیل شده است.
بر اساس گزارش، گروه مسلط بر منطقه از عملیات قاچاق محافظت می‌کند، اما این سند نام گروه مسئول را به‌طور مستقیم ذکر نمی‌کند.
یک منبع در وزارت کشور عراق پیش‌تر به «الحره» گفته بود که «کتائب حزب‌الله» کنترل کامل جرف‌الصخر را در دست دارد و مقام‌های دولتی در تمام سال‌های گذشته نتوانسته‌اند وارد این منطقه شوند.
پیامدهای این کنترل به حوزه امنیتی محدود نمی‌شود؛ با آنکه بیش از یک دهه از بازپس‌گیری منطقه از داعش می‌گذرد، ساکنان همچنان از بازگشت به خانه‌های خود منع می‌شوند.
بر اساس این گزارش، داده‌های وزارت مهاجرت و آوارگان عراق نشان می‌دهد بیش از ۱۲۰ هزار نفر از منطقه آواره شده‌اند و حدود شش هزار خانواده همچنان اجازه بازگشت ندارند.
گزارش‌های محلی و غربی از استفاده از جرف‌الصخر برای ذخیره موشک‌ها و پهپادها نیز خبر می‌دهند؛ فعالیتی که در چارچوب ساختار نظامی گروه‌های مورد حمایت ایران انجام می‌شود. همچنین در جریان جنگ علیه ایران در فوریه و مارس ۲۰۲۶، مواضعی در این منطقه هدف حملات هوایی قرار گرفتند.
توصیه به برخورد قانونی با مسئولانی در وزارت نفت
گزارش، علاوه بر افشای محل‌های سرقت و مسیرهای قاچاق، بخش‌هایی از وزارت نفت را مسئول کوتاهی در رسیدگی به دستکاری‌های غیرمجاز در شبکه خطوط لوله از سال ۲۰۲۱ دانسته است.
گزارش توصیه کرده است به دلیل انجام ندادن اقدامات لازم برای رسیدگی به این تخلفات، علیه مسئولانی در شرکت خطوط لوله و شرکت توزیع فرآورده‌های نفتی اقدام قانونی صورت گیرد.
همچنین خواستار تطبیق سوابق اختلال در فشار خطوط لوله با تاریخ تصاویر ماهواره‌ای شده است؛ روشی فنی که می‌تواند برای شناسایی محل نشت یا سوراخ‌شدن لوله‌ها به کار رود. گزارش علاوه بر این، بر لزوم اقدام برای جلوگیری از تکرار تعرض به شبکه خطوط لوله تأکید کرده است.
گزارش در پایان نتیجه می‌گیرد که قاچاق نفت در جرف‌الصخر، در شرایطی که یک گروه مسلح بر منطقه تسلط دارد و از این عملیات محافظت می‌کند، همچنان ادامه دارد. این وضعیت، دولت عراق را با چالش بازگرداندن اقتدار خود بر منطقه‌ای راهبردی و حفاظت از منابع نفتی‌اش در برابر شبکه‌های قاچاق روبه‌رو می‌کند.
- شکست هیاهوی نظامی سپاه پاسداران؛ رکوردشکنی صادرات گاز مایع از تنگه هرمز
- کارنامه سیاه سرکوب در جمهوری اسلامی؛ از اعدام‌های فله‌ای و آپارتاید مذهبی علیه بهائیان تا تشدید زن‌کشی و پیگرد فعالان کُرد
- سرقت ثروت نفتی عراق به دست گروه‌های همسو با ایران؛ ماجرا چیست؟
- سازش یا تشدید تنش؛ مجتبی خامنه‌ای چه مسیری را بر ایران تحمیل می‌کند؟
- گسترش دامنه اعتراضات صنفی در ۱۰ استان ایران با محوریت مطالبات معیشتی
