گزارشهای اطلاعاتی و تحلیلهای منتشرشده از سوی پایگاه تحلیلی دفاعی و امنیتی آسیا فاش ساخته است که رژیم جمهوری اسلامی ایران در پی وارد آمدن ضربات سنگین به سامانههای تهاجمی خود، دست به دامن روسیه شده و خواستار دریافت پهپادهای انتحاری مجهز به موتور جت از نوع گران-۴ و گران-۵ شده است. این درخواست تسلیحاتی نشاندهنده کامل شدن یک چرخه شوم نظامی است؛ رژیمی که در ابتدای تجاوز نظامی روسیه به اوکراین طرحها و قطعات پهپادهای انتحاری شاهد را برای ویران کردن شهرهای اوکراین در اختیار مسکو قرار داد، اکنون در پی انهدام زیرساختهای پرتابی و تولیدی خود در حملات مشترک ایالات متحده آمریکا و اسرائیل، با درماندگی در تلاش است تا نسخههای تکاملیافته و پرسرعت همان جنگافزارها را از کرملین گدایی کند.
هرچند نهادهای رسمی تهران و مسکو هنوز این درخواست را به طور علنی تأیید نکردهاند و شواهدی قطعی از تحویل فیزیکی این محمولهها به یگانهای عملیاتی ایران ثبت نشده است، اما ارزیابیهای محافل راهبردی جهان نشان میدهد که این اقدام نمایانگر استیصال شدید حاکمیت تهران در حفظ موازنه قوا است. حاکمان جمهوری اسلامی با غارت منابع ملی مردم ایران و ترجیح دادن ماجراجوییهای نظامی بر معیشت عمومی، زیرساختهای دفاعی کشور را در معرض ضربات ویرانگر قرار دادهاند و اکنون برای جبران ناتوانی راهبردی خود، چشمانتظار جنگافزارهایی هستند که با ریخته شدن خون هزاران شهروند اوکراینی آزمایش و ارتقا یافتهاند.
چرخش راهبردی در اتحاد تسلیحاتی؛ از فروش شاهد-۱۳۶ تا درخواست گران-۵
سرآغاز این مبادله ویرانگر به روزهای نخست تهاجم مسکو به اوکراین در سال ۲۰۲۲ میلادی بازمیگردد؛ زمانی که ارتش روسیه با کمبود شدید تسلیحات بدون سرنشین دوربرد و ارزانقیمت مواجه شد و سران جمهوری اسلامی فرصت را برای پیوند زدن سرنوشت کشور با جنگطلبی مسکو غنیمت شمردند. تهران با ارسال صدها فروند پهپاد پیستونی از جمله شاهد-۱۳۶، شاهد-۱۳۱ و پهپادهای شناسایی مهاجر-۶، حریم هوایی اوکراین را هدف قرار داد. نخستین بقایای مستند پهپاد شاهد با نام روسی گران-۲ در ۲۳ شهریور ۱۴۰۱ (۱۳ سپتامبر ۲۰۲۲) در نزدیکی شهر کوپیانسک کشف شد و پرده از شراکت جنایتکارانه رژیم ایران در این نبرد برداشت. این همکاری در آبان ۱۴۰۱ با انعقاد قراردادی به ارزش حدود ۱/۷۵ میلیارد دلار میان شرکت دولتی آلابوگا در جمهوری تاتارستان و شرکت صحرا تندر وابسته به نهادهای نظامی ایران برای ساخت دستکم ۶۰۰۰ فروند شاهد ارتقایافته تثبیت گردید.
بر پایه دادههای تحلیلی، روسها میدان نبرد اوکراین را به یک آزمایشگاه واقعی برای اصلاح عیوب بنیادی طرحهای اولیه ایران تبدیل کردند؛ چرا که پهپادهای کند شاهد با موتور ملخی، صدایی گوشخراش و سرعت اندک ۱۸۵ کیلومتر در ساعت داشتند و در برابر پدافند هوایی اوکراین به راحتی شکار میشدند. مسکو با صرف بودجههای کلان، هزینه ساخت هر فروند کیت وارداتی از ایران را که نزدیک به ۱۹۳۰۰۰ دلار بود به حدود ۴۸۰۰۰ دلار کاهش داد و همزمان خط تولید موازی در کارخانه کوپول در شهر ایژوسک را راهاندازی کرد تا گامی فراتر از مونتاژ ابتدایی قطعات بردارد. امروز جمهوری اسلامی که سرمایههای ایران را به پای این اتحاد استراتژیک ریخته، در نقطهای ایستاده است که ناچار شده همان دستاوردها را پس از سالها ویرانگری با التماس بازخرید کند.
جهش مرگبار در اوکراین و تبدیل پهپادهای انتحاری به موشکهای کروز ارزانقیمت
روسیه با تکیه بر یافتههای میدانی، طراحی شاهد را دگرگون ساخت و مسیر تحول را از گران-۳ مجهز به موتور توربوجت با سرعت ۲۸۰ تا ۳۷۰ کیلومتر در ساعت، به سوی گران-۴ با بالهای بهینهشده دلتا و سرعت ۳۵۰ تا ۵۰۰ کیلومتر در ساعت هدایت کرد. با این حال، جهش اساسی در مدل گران-۵ رخ داد؛ سامانهای با وزن تقریبی ۸۵۰ کیلوگرم، بدنه استوانهای، بالهای مستقیم، سکانهای متعارف و پوستهای از جنس فیبر کربن که دیگر شباهتی به پهپادهای سبک اولیه ندارد و در واقع یک موشک کروز تهاجمی ارزانقیمت به شمار میرود. موتور توربوجت چینی تلهفلای تیاف-تیجی۲۰۰۰ای با تولید نیروی پیشران ۱۹۶۰ نیوتن، سرعتی میان ۴۵۰ تا ۶۰۰ کیلومتر در ساعت و بردی نزدیک به ۱۰۰۰ کیلومتر برای این جنگافزار به ارمغان آورده است.
کنراد موزیکا، تحلیلگر ارشد نظامی، این روند همگرایی را “کروزسازی پهپادها” نامیده و فابیان هافمن، پژوهشگر امور موشکی و دفاعی، هشدار داده است که تداوم این خط تولید میتواند روسیه را به بزرگترین سازنده موشکهای کروز انتحاری ارزان در جهان بدل سازد. این سرعت بالا، زمان واکنش شبکههای پدافندی را به شدت فشرده کرده و ارتفاع پروازی را تا ۵ و گاهی ۷ کیلومتر افزایش داده است؛ امری که سامانههای متکی به دید بصری را ناکارآمد میسازد. به گزارش منابع دفاعی، درصد رهگیری موفق پهپادهای جت گران در اوکراین به حدود ۶۰ درصد کاهش یافته است، در حالی که سامانههای پدافندی پیشتر توانایی رهگیری ۹۰ تا ۹۵ درصد از مدلهای پیستونی کند را داشتند. یکی از نمایندگان شرکت اوکراینی تولیدکننده رهگیرهای وایلد هورنتس با ابراز شگفتی از سرعت ارتقای فنی سامانههای روسی اذعان داشت که پیشبینی چنین شتابی در برنامههای تسلیحاتی دشوار بوده است.
سامانههای ضدجمینگ، شبکههای مش و تهدیدات هدایت پایانی
یکی از نقاط ضعف اساسی پهپادهای ابتدایی رژیم ایران، وابستگی شکننده به ناوبری ماهوارهای ساده بود که آنها را در برابر اخلال الکترونیک به طعمهای آسان تبدیل میکرد. روسها برای رفع این معضل، آنتنهای دریافت کنترلشده کومتا را از ۴ عنصر به ۸، ۱۲ و سرانجام ۱۶ عنصر رساندند تا امکان دفع پارازیتهای متراکم فراهم شود. افزون بر این، با تجهیز بدنه پهپادها به سیمکارتهای اوکراینی، رایانههای تکبرد رزبریپای، مودمهای ارتباطی دوگانه ساخت چین و حتی ترمینالهای ماهوارهای استارلینک در برخی مدلهای شناساییشده در سال ۲۰۲۶ میلادی، یک شبکه ارتباطی چندلایه و پیوسته پدید آمد. استفاده از رادیوهای دادهمحور شبکه مش چینی شینگکای به پهپادها اجازه میدهد فرامین و تصاویر هدف را تا فاصله ۱۵۰ تا ۱۷۵ کیلومتری بازپخش کنند.
سرهی بسکرستنوف، مشاور وزیر دفاع اوکراین، با تشریح نحوه عملکرد سامانههای جدید اعلام کرد که اپراتورها اکنون قادرند از فاصله ۲ تا ۵ کیلومتری روی هدف قفل کرده و از طریق هدایت اپتیکی و حرارتی، پرتابه را با کنترل مستقیم کاربر به مقصد اصابت دهند. روسها همچنین سر جنگی ۲۰ کیلوگرمی شاهد را به محمولههای انفجاری ۵۰ و ۹۰ کیلوگرمی ترکشی، بمبهای گرمافشاری، ریزترکشهای تنگستنی و حتی مینهای ضدتانک پیتیام-۳ مجهز کردهاند. گزارشهایی نیز از آزمایش موشکهای فروسرخ هوابههوای آر-۶۰ و سامانههای دوشپرتاب وربا بر روی این پهپادها برای هدف قرار دادن بالگردهای مدافع ثبت شده است. با این وجود، این شبکه ترور پیشرفته شدیداً به موتورها، تراشهها و لنزهای وارداتی ساخت چین با هزینه سرسامآور ۳۵۰۰۰ تا ۴۰۰۰۰ دلار برای هر موتور وابسته است که پاشنه آشیل زنجیره تأمین آن محسوب میشود.
استیصال نظامی تهران در برابر پدافند چندلایه آمریکا و اسرائیل
انگیزه فوری سران جمهوری اسلامی برای التماس دریافت این فناوریها، شکستهای سنگین میدانی در پی عملیاتهای کوبنده ایالات متحده آمریکا و اسرائیل است که از ۹ اسفند ۱۴۰۴ (۲۸ فوریه ۲۰۲۶ میلادی) آغاز شد و پایگاههای پرتاب، انبارها و ظرفیتهای صنعتی ساخت موشک و پهپاد سپاه پاسداران را منهدم ساخت. مقامات رژیم به درستی دریافتهاند که نسل کهنه شاهد دیگر هیچ شانسی برای نفوذ به سپرهای دفاع موشکی مدرن و پیشرفته منطقه ندارد. ولودیمیر زلنسکی، رئیسجمهور اوکراین، پیشتر اعلام کرده بود که ۶۰ شرکت اوکراینی برای خنثیسازی مداوم این پهپادها بسیج شدهاند؛ تجاربی که بیتردید در ساختار پدافندی متحدان غربی نیز ادغام شده است.
جمهوری اسلامی اکنون امیدوار است با باز کردن دالان مخفی ترانزیتی در حوزه خزر و ولگا، پهپادهای گران-۵ را برای تجدید قوای تروریستی خود وارد کند، اما واقعیتهای اقلیمی و ساختار فوقپیشرفته پدافند هوایی آمریکا و اسرائیل در خاورمیانه نشان میدهد که این قمار نیز مانع از آسیبپذیری حکومت نخواهد شد. سیاستهای جنگافروزانه رژیم تهران که روزگاری با فروش تسلیحات مرگبار به روسیه در صدد قدرتنمایی پوشالی بود، امروز حاکمان ایران را در جایگاه گدایان تجهیزات روسی قرار داده است؛ چرخهای تلخ از تخریب منابع ملی که حاصلی جز انزوای مرگبار بینالمللی، ناامنی مطلق و قرار گرفتن زیر تیغ کوبندهترین حملات نظامی نداشته است.
- پاکستان همزمان با حمله مرگبار به نظامیان، محدودیتهای مصرف سوخت را تشدید کرد
- رد گزارش سازمان ملل از سوی کاخ سفید؛ واکنش تند واشنگتن به اتهام «جنایات جنگی» و بازتاب خروج آمریکا در رسانههای ایران
- رژه مسلحانه امروز در تهران؛ پادگانسازی فضای عمومی و ابعاد میلیتاریزهکردن جامعه
- درگیری مسلحانه در زاهدان؛ تشدید چرخه ناامنی و چالشهای رویکرد امنیتی در سیستان و بلوچستان
- روادید مشروط آمریکا برای هیئت ایرانی جهت شرکت در مجمع عمومی سازمان ملل
