صنعت دارو و نظام درمان در ایران با یکی از پیچیدهترین تنگناهای ساختاری خود مواجه شده است؛ وضعیتی که به تحلیل رسانههای تخصصی و کارشناسان اقتصادی داخل کشور، نتیجه همزمانی سیاستهای آزادسازی نرخ ارز با اختلالات گسترده در زنجیره ترانزیت و لجستیک بینالمللی است. گزارشهای تحلیلی خبرگزاری کار ایران (ایلنا) و خبرگزاری تسنیم نشان میدهد که تصمیم دولت مبنی بر حذف تدریجی ارز ترجیحی در مبدأ تولید و انتقال بار حمایتی به شرکتهای بیمهگر، به دلیل تأخیرهای مالی و نبود پشتوانه نقدینگی، زنجیرهای از بحرانها شامل انباشت بدهی به داروخانهها، افت تولید و در نهایت حذف عملی چتر درمان رایگان برای اقشار کمدرآمد و بازنشستگان را رقم زده است.
تغییر سیاست ارزی؛ تحلیل منتقدان از شوک نقدینگی به خطوط تولید
بر اساس تحلیل ارائهشده در گزارش تحقیقی خبرگزاری ایلنا، ریشه اصلی موج اخیر کمبود و گرانی دارو، به تصمیم تیم اقتصادی دولت چهاردهم و وزارت اقتصاد در زمینه حذف ارز ترجیحی و جایگزینی آن با نرخ ارز مبادلهای بازمیگردد. ایلنا در تحلیل خود اشاره میکند که این تصمیم به دنبال اظهارات وزیر امور اقتصادی و دارایی درباره ضرورت حذف رانت ارزی و دفاع مسئولان سازمان غذا و دارو اتخاذ شد؛ سیاستی که هدف اعلامی آن انتقال یارانه از مبدأ (واردکننده و تولیدکننده) به حلقه پایانی زنجیره یعنی سازمانهای بیمهگر بود. با این حال، تحلیلگران اقتصادی رسانههای کارگری این روند را بخشی از رویکرد آزادسازی قیمتی و «دلاریسازی» اقلام حیاتی ارزیابی میکنند که بدون در نظر گرفتن ظرفیت نقدینگی بخش تولید اجرایی شده است.
مدیرعامل گروه سرمایهگذاری دارویی تأمین اجتماعی: با حذف ارز ترجیحی دارو از ابتدای امسال و الزام به دریافت ارز مبادلهای برای تأمین مواد اولیه، حدود ۴۰ هزار میلیارد تومان (۴۰ همت) فشار نقدینگی به این مجموعه تحمیل شده است
پیامدهای این جابهجایی ارزی در گزارشهای رسمی بخش تولید داروی کشور نیز منعکس شده است. محمد نادری علیزاده، مدیرعامل گروه سرمایهگذاری دارویی تأمین اجتماعی (تیپیکو) بهعنوان بزرگترین هلدینگ تولید داروی کشور، در مجمع عمومی این شرکت اعلام کرد: «با حذف ارز ترجیحی دارو از ابتدای امسال و الزام به دریافت ارز مبادلهای برای تأمین مواد اولیه، حدود ۴۰ هزار میلیارد تومان (۴۰ همت) فشار نقدینگی به این مجموعه تحمیل شده است.» به تحلیل این مدیر ارشد صنعتی، تحمیل این شوک اعتباری موجب شده تا اولویت هلدینگهای بزرگ، از توسعه و نوسازی زیرساختها به تلاش صرف برای جلوگیری از توقف خطوط تولید تنزل یابد؛ موضوعی که بهدلیل تأخیر در تخصیص و تأمین ارز و پیامدهای منطقهای، تأمین برخی داروهای حیاتی را در سطح بازار با تأخیر محسوس روبهرو کرده است.
بنبست تسویه مطالبات؛ آمار انجمن داروسازان از فلج شدن داروخانهها
در حلقه توزیع، کارشناسان صنفی سازوکار فعلی بیمهها را فاقد کارآمدی لازم برای پوشش شکاف هزینهها میدانند. هادی احمدی، سخنگوی انجمن داروسازان ایران، در تحلیل شرایط جاری اعلام کرد که مطالبات پرداختنشده داروخانهها از مرز ۷۷ هزار میلیارد تومان گذشته است. بر اساس مستندات ارائه شده توسط این نهاد صنفی، نیمی از این رقم مربوط به سازمان هدفمندی یارانهها و نیم دیگر به سازمانهای بیمهگر پایه تعلق دارد.
سخنگوی انجمن داروسازان ایران: مطالبات پرداختنشده داروخانهها از مرز ۷۷ هزار میلیارد تومان گذشته است
سخنگوی انجمن داروسازان تأکید کرده است که سازمان تأمین اجتماعی بهتنهایی ماهانه رقمی نزدیک به ۴ هزار میلیارد تومان به بدهیهای معوق دارویی خود اضافه میکند و حجم بدهی آن به داروخانهها به بیش از ۲۸ هزار میلیارد تومان رسیده است. به ارزیابی تحلیلگران این حوزه، پرداختهای مقطعی و قطرهچکانی توان جبران بحران سرمایه در گردش داروخانهها را ندارد و این وضعیت عملاً به امتناع بخش قابل توجهی از داروخانهها از ارائه خدمات با نرخ دولتی دامن زده است.
فرسایش درمان رایگان؛ تحلیل کانون بازنشستگان از نقض «قانون الزام»
پیامد این ناترازیهای مالی بهطور مستقیم بر معیشت بیمهشدگان تأمین اجتماعی آوار شده است. بر پایه گزارش خبرگزاری ایلنا، اجرای «قانون الزام» که تأمین درمان و داروی رایگان را در مراکز ملکی تأمین اجتماعی تکلیف کرده، بهشدت متوقف شده است.
پرویز احمدی پنجکی، عضو هیئتمدیره و رئیس کمیته بیمه و درمان کانون عالی بازنشستگان تأمین اجتماعی، در گفتوگو با ایلنا ضمن تحلیل ابعاد اجتماعی این پدیده تصریح کرد: «ما در مراکز ملکی سازمان تأمین اجتماعی، به نقطهای رسیدهایم که دیگر تقریباً هیچ دارویی بهصورت رایگان عرضه نمیشود و متصدیان، مراجعان را به داروخانههای خارج از مرکز هدایت میکنند.» وی با تأکید بر اینکه قیمتهای تحت پوشش بیمه نیز تفاوت چندانی با قیمتهای بازار آزاد ندارند، به نمونههای آماری اشاره کرد و گفت: «قیمت داروی حیاتی انسولین تنها در عرض یک ماه تا ۵۰ درصد جهش داشته است؛ در حالی که طبق قانون این دارو باید رایگان در اختیار بازنشستگان مبتلا به دیابت قرار گیرد.» او همچنین یادآور شد داروهایی که در آغاز فصل تابستان ۵۰۰ هزار تومان بودند، به محدوده قیمتی یک میلیون تومان رسیدهاند.
عضو هیئتمدیره و رئیس کمیته بیمه و درمان کانون عالی بازنشستگان تأمین اجتماعی: ما در مراکز ملکی سازمان تأمین اجتماعی، به نقطهای رسیدهایم که دیگر تقریباً هیچ دارویی بهصورت رایگان عرضه نمیشود و متصدیان، مراجعان را به داروخانههای خارج از مرکز هدایت میکنند
این مقام تشکلهای بازنشستگی همچنین ریشه تصمیمگیریهای نامتوازن را ناشی از تغییر ساختار دانست و اظهار کرد: با خروج مدیریت شورای عالی بیمه سلامت از ساختار وزارت رفاه سابق، جامعه کارگری و بازنشستگی کشور با بیش از ۴۵ میلیون نفر جمعیت تحت پوشش، تنها صاحب یک حق رأی در شورای عالی بیمه است. احمدی پنجکی هشدار داد که بدهیهای معوق تأمین اجتماعی حتی به شرکتهای بیمه تکمیلی (نظیر آتیهسازان حافظ) سرایت کرده و هزینههای درمان که «خط قرمز معیشت بازنشستگان» است، در حال اتمام تابآوری این قشر است.
بعد ژئوپلیتیک و جهش دهبرابری ترانزیت؛ روایت وزیر بهداشت
در کنار نقدهای وارد بر سیاستگذاری اقتصادی، وزارت بهداشت زاویه دیگری از بحران را ناشی از شرایط اضطراری بینالمللی و فشارهای لجستیکی ارزیابی میکند. به گزارش خبرگزاری تسنیم، محمدرضا ظفرقندی، وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، در جلسه مشترک با شورای اطلاعرسانی دولت اظهار کرد که قیمت حملونقل دارو پس از آغاز جنگ اخیر ۱۰ برابر شده است. ظفرقندی با تشریح این معضل گفت: «وقتی نتوان محمولههای دارویی را با کشتی وارد کرد، انتقال ناگزیر بار با هواپیما انجام میشود که این روند هزینههای لجستیک دارو را جهش داده است.»
وزیر بهداشت در عین حال از کاهش کمبود اقلام ضروری سخن گفت و تأکید کرد که کمبود داروهای اساسی از ۶۳ قلم پیش از آغاز جنگ، به ۴۳ قلم در میانه تنشها و نهایتاً به ۳۲ قلم در مقطع فعلی کاهش یافته است. با وجود اینکه مقامات واشنگتن بارها اظهار کردهاند که واردات غذا و دارو مشمول تحریمهای مستقیم قرار ندارد، از دیدگاه مسئولان وزارت بهداشت ایران، محدودیتهای شدید بانکی، اختلالات ناشی از شرایط جنگی در خطوط کشتیرانی و هزینههای فزاینده بیمه حملونقل، جریان انتقال مواد اولیه و داروهای برند را تحت محاصره اقتصادی عملاً با موانع جدی روبهرو کرده است.
ظفرقندی: وقتی نتوان محمولههای دارویی را با کشتی وارد کرد، انتقال ناگزیر بار با هواپیما انجام میشود که این روند هزینههای لجستیک دارو را جهش داده است
مجموع تحلیلهای ارائه شده از سوی رسانههای داخلی، فعالان کارگری و مدیران صنعتی نشان میدهد که بحران داروی کشور محصول تقاطع دو عامل است: از یک سو، رویکرد آزادسازی ارزی و جابهجایی یارانهها پیش از تأمین نقدینگی بخش تولید و پایدارسازی منابع بیمهها، و از سوی دیگر، جهش سنگین هزینههای لجستیک و موانع تجارت خارجی در شرایط تنشهای منطقهای. برآیند این دو رویکرد، کاهش پوشش درمانی اقشار فرودست و افزایش بیسابقه هزینههای بهداشت فردی بوده است؛ روندی که حل آن نیازمند بازنگری در شیوه تخصیص ارز، تسویه فوری مطالبات نظام داروسازی و صیانت از تعهدات الزامآور تأمین اجتماعی است.
- سقوط قدرت خرید و تعمیق بحران معیشت؛ شکاف سهبرابری حداقل دستمزد و سبد هزینههای خانوار
- دیپلماسی در سایه تنش؛ مرزهای عملگرایی پکن در شراکت راهبردی با تهران
- افول اهرم راهبردی رژیم در تنگه هرمز؛ ماجراجوییهای پرهزینه تهران در برابر رونق صادرات نفت آمریکا
- چشمانداز انتخابات میاندورهای کنگره آمریکا؛ راههای پیشروی جمهوریخواهان برای حفظ اکثریت مجلس نمایندگان
- بازتاب سالگرد «زن، زندگی، آزادی»؛ همزمانی اعتصابات مدنی با مطالبه بینالمللی برای پیگرد کیفری آمران سرکوب
