هم‌زمان با تلاش‌های دیپلماتیک قطر برای بازگرداندن آمریکا و ایران به میز مذاکره، مجتبی خامنه‌ای، رهبر ایران، بر شدت تهدیدهای نظامی خود افزود و به نیروهای مسلح دستور داد به هر تهدیدی «فوری، مؤثر و بدون محدودیت جغرافیایی» پاسخ دهند.
خامنه‌ای این اظهارات را پس از دیدار با فرماندهان ارشد نظامی مطرح کرد؛ در شرایطی که گمانه‌زنی‌ها درباره احتمال ازسرگیری عملیات نظامی آمریکا و اسرائیل علیه ایران پس از انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره آمریکا در ۳ نوامبر افزایش یافته و تلاش‌های منطقه‌ای برای جلوگیری از دور تازه‌ای از درگیری ادامه دارد.
خامنه‌ای در بیانیه‌ای که در کانال تلگرام خود منتشر کرد، گفت: «این نیروهای مسلح ایران و مردم ایران هستند که زمان پایان هرگونه حمله نظامی یا تروریستی تازه و شرایط پایان آن را تعیین خواهند کرد.»
فرمانده کل نیروهای مسلح همچنین دستور داد بانک اطلاعاتی اهداف نظامی به‌طور جامع به‌روزرسانی شود تا تمامی دارایی‌های مادی و غیرمادی آمریکا و اسرائیل در دسترس نیروهای ایرانی قرار گیرد. در این بیانیه آمده است که گزارشی درباره افزایش چشمگیر تولید مهمات و تسلیحات شناسایی، پشتیبانی و رزمی به خامنه‌ای ارائه شده است.
این تهدیدها در حالی شدت گرفته است که تهران و واشنگتن با میانجی‌گری قطر و از طریق تماس‌های مستقیم و غیرمستقیم، امکان دستیابی به توافق را بررسی می‌کنند. این وضعیت این پرسش را مطرح کرده است که آیا تهدیدهای ایران بخشی از راهبردی برای تقویت موقعیت خود در مذاکرات است یا از آمادگی واقعی برای ازسرگیری جنگ حکایت دارد؟
تشدید تنش نظامی؛ اهرم فشار بر سر میز مذاکره
به نظر نمی‌رسد تهدیدهای ایران از روند دیپلماتیک جاری جدا باشد. این تهدیدها با تلاش‌های فشرده قطر برای ازسرگیری مذاکرات تهران و واشنگتن هم‌زمان شده است، در حالی که اختلاف‌ها بر سر برنامه هسته‌ای، تحریم‌ها و محاصره دریایی بنادر ایران از سوی آمریکا همچنان پابرجاست.
به گزارش وب‌سایت «آکسیوس»، میانجی‌های قطری روز جمعه ۳۰ اکتبر بیش از ۱۲ ساعت در تهران گفت‌وگو کردند تا به تفاهمی برای ازسرگیری مذاکرات مستقیم دو طرف و جلوگیری از آغاز دوباره عملیات نظامی دست یابند.
این وب‌سایت به نقل از یک منبع دیپلماتیک گزارش داد که میانجی‌های قطری در تمام مدت گفت‌وگوها با کاخ سفید در تماس بوده‌اند و از «پیشرفت مثبت» در تلاش‌های میانجی‌گرانه خبر داد. هیئت ایرانی همراه با هیئت قطری به دوحه بازگشت و واشنگتن نیز نتایج این تماس‌ها را دنبال می‌کند تا گام‌های بعدی خود را تعیین کند.
گزارش‌ها حاکی است که قطر در چارچوب میانجی‌گری خود به دنبال اقدام‌های متقابلی برای هموار کردن راه مذاکره است؛ از جمله اجازه بازدید بازرسان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی از تأسیسات هسته‌ای بمباران‌شده، در ازای کاهش برخی تحریم‌های آمریکا.
با این حال، اختلاف‌های اساسی همچنان پابرجاست. واشنگتن خواستار رسیدگی به پرونده هسته‌ای و ازسرگیری مذاکره درباره آن است، اما تهران می‌خواهد پیش از هرگونه امتیازدهی در این پرونده، محاصره دریایی بنادرش برداشته شود، دارایی‌های مسدودشده‌اش آزاد شود و محدودیت‌های صادرات نفتش کاهش یابد.
چرا واشنگتن روی محسن رضایی حساب باز کرده است؟
هم‌زمان با میانجی‌گری قطر، دولت آمریکا تلاش می‌کند کانالی ارتباطی با محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی و فرمانده پیشین سپاه پاسداران، برقرار کند؛ فردی که از چهره‌های برجسته نظامی و امنیتی ایران به شمار می‌رود.
روزنامه «واشنگتن‌پست» گزارش داد که جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، در پیامی به رضایی، آمادگی خود را برای دیدار حضوری و گفت‌وگو درباره دستیابی به توافق از راه مذاکره اعلام کرده است.
به نوشته این روزنامه، محور این پیام ضرورت اولویت دادن به منافع ملی دو طرف در مذاکرات بوده است؛ اولویت آمریکا اطمینان از دست نیافتن ایران به سلاح هسته‌ای است، در حالی که منافع ایران در بازسازی اقتصاد آسیب‌دیده از جنگ و تحریم‌ها و حفظ حاکمیت خود تعریف می‌شود.
به گفته یک مقام آمریکایی که این روزنامه به نقل از او گزارش داده است، ونس همچنین تأکید کرده که تهران باید مذاکره‌کنندگانی بفرستد که برای گفت‌وگو درباره مسائل مرتبط با برنامه هسته‌ای اختیار واقعی داشته باشند.
اهمیت این کانال ارتباطی به جایگاه رضایی در ساختار حاکمیت ایران و پیشینه نظامی او برمی‌گردد؛ او سال‌ها فرماندهی سپاه پاسداران را بر عهده داشته و با مجتبی خامنه‌ای، رهبر ایران، نیز رابطه دارد.
به گزارش این روزنامه، واشنگتن معتقد است رضایی ممکن است بتواند در محافل تصمیم‌گیری ایران به شکل‌گیری اجماع بر سر توافقی کمک کند که به تشدید تنش پایان دهد و محدودیت‌هایی بر برنامه هسته‌ای اعمال کند.
میان بازدارندگی و احتمال جنگ
تهران با اظهارات رهبر خود می‌کوشد نشان دهد که همچنان گزینه‌هایی برای پاسخ به هر حمله تازه در اختیار دارد و دامنه درگیری لزوماً به مرزهای جغرافیایی ایران محدود نخواهد ماند.
عبارت «بدون محدودیت جغرافیایی» پیامی تهدیدآمیز برای منافع آمریکا و متحدانش دارد؛ به‌ویژه آنکه در بیانیه خامنه‌ای از گنجاندن دارایی‌های مادی و غیرمادی واشنگتن در بانک اهداف نظامی ایران سخن رفته است.
در مقابل، تهران با فشارهای انباشته اقتصادی و نظامی روبه‌روست؛ محدودیت‌های آمریکا بر صادرات نفت ایران ادامه دارد و زیرساخت‌های این کشور در جریان درگیری آسیب دیده است. از این رو، جلوگیری از جنگی تازه برای ایران به اندازه نمایش توان پاسخ‌گویی اهمیت دارد.
واشنگتن نیز با معادله‌ای روبه‌روست که یک سوی آن فشار نظامی برای واداشتن تهران به امتیازدهی در پرونده هسته‌ای و سوی دیگرش پرهیز از ورود به درگیری تازه‌ای است که ممکن است مسیرهای تأمین انرژی را تحت تأثیر قرار دهد و هزینه‌های بیشتری بر منطقه و اقتصاد جهانی تحمیل کند.
گزارش‌های رسانه‌های آمریکایی حاکی است که دولت دونالد ترامپ گزینه‌های نظامی تازه‌ای را برای پس از انتخابات میان‌دوره‌ای بررسی می‌کند، اما هنوز تصمیم نهایی برای ازسرگیری جنگ اعلام نکرده است.
در مجموع، به نظر می‌رسد تهران با تهدید نظامی می‌کوشد نشان دهد که هزینه ازسرگیری جنگ تنها متوجه ایران نخواهد بود، در حالی که واشنگتن تلاش می‌کند با فشار نظامی و اقتصادی، این کشور را به سوی توافقی درباره برنامه هسته‌ای‌اش سوق دهد.
- میان تهدید و مذاکره؛ آیا ایران برای جلوگیری از جنگی تازه مانور می‌دهد؟
- مغزهای متفکر القاعده در ایران؛ آیا تهران از آن‌ها برای مقابله با آمریکا و کشورهای خلیج فارس استفاده می‌کند؟
- ترکیه در سایه غیبت معنادار آذربایجان رهبری سازمان دولت‌های ترک را بر عهده گرفت
- تشدید تقابل حقوق بشری: ایران هم‌زمان با موج تازه اعدام‌ها و بازداشت‌ها گزارش سازمان ملل را رد کرد
- دیپلماسی در سایه هشدار نظامی؛ ایران و آمریکا در آستانه دوراهی پس از انتخابات
