در حالی که پناهندگان سوری در کشورهای میزبان، بهویژه لبنان، با مشکلات و کارزارهای فشار گستردهای روبهرو هستند، مقامهای لبنانی نیز حملات خود علیه پناهندگان سوری را افزایش دادهاند؛ بهطوری که برخی شهرداریها اقدامات تبعیضآمیزی علیه آنان اعمال کردهاند؛ همزمان با افزایش گفتمان نفرتپراکنانه و تبعیضآمیز از سوی مسئولان لبنانی علیه پناهندگانی که در آنجا اقامت دارند.
گزارشی از وبسایت آمریکایی «الحرة» اشاره میکند که مقامهای لبنانی منع رفتوآمد اعمال کردهاند، توانایی پناهندگان سوری برای اجاره خانه را محدود ساختهاند، آنان را مجبور کردهاند اطلاعات شخصی خود را در اختیار شهرداریها بگذارند، به اخراجشان تهدید کردهاند و مجموعهای دیگر از اقداماتی را در دوره اخیر علیه پناهندگان سوری به اجرا گذاشتهاند.
پناهندگان سوری در برابر چالشهای بسیار
در میانه همه اینها، شایعاتی برای ایجاد رعب در میان آنان پخش میشود؛ از جمله نفوذ «عناصر و امیرانی از داعش» از طریق گذرگاههای غیرقانونی به خاک لبنان، افزون بر یورش ارتش لبنان به اردوگاههایشان؛ امری که بر رنج آنان و چالشهایی که در زندگی روزمره با آن روبهرو هستند افزوده است.
این کارزارها در چارچوب اجرای تصمیمات صادرشده از سوی هیئت وزیران لبنان در ماه گذشته صورت میگیرد که در رأس آنها درخواست از وزیر کشور و شهرداریها در دولت پیشبرد امور، بسام مولوی، برای ابلاغ به شهرداریها درباره ضرورت اطلاعرسانی فوری درباره هرگونه تحرک و تجمع مشکوک مرتبط با آوارگان سوری قرار دارد.
همچنین «انجام سرشماری فوری از آوارگان سوری ساکن در محدوده شهرداری و تشکیل پایگاه دادهای درباره آنان، برطرف کردن همه تعدیات و تخلفات مربوط به زیرساختها در محلهای اقامتشان، و سختگیری در اجرای قانون راهنمایی و رانندگی» نیز خواسته شده است.
هیئت وزیران همچنین از مولوی خواست «سختگیری در برخورد با تخلفات مربوط به مغازههایی را که در محدوده شهرداری از سوی سوریها بدون در اختیار داشتن مجوزهای لازم اداره میشوند، ابلاغ کند و برای بستن فوری آنها اقدام شود، متخلفان به دستگاه قضایی صالح ارجاع داده شوند، و از همه انجمنها، بهویژه انجمنهای خارجی، خواسته شود که با وزارتخانهها، ادارات و نهادهای نظامی و امنیتی هماهنگ باشند؛ در غیر این صورت، بر اساس گزارشهایی که برای این منظور از سوی ادارات و نهادهای ذیربط، بهویژه از سوی اداره کل امنیت عمومی، ارائه میشود، مجوز رسمی و ثبت آنها لغو خواهد شد».
مولوی معتقد است که آوارگی سوریها دیگر قابل تحمل نیست و جمعیتشناسی و هویت لبنان را تهدید میکند. او در جریان سرپرستی نشستهای شورای مرکزی امور شهرداریها و مختاران در کاخ «یونسکو» در بیروت، از عملکرد و نقش بسیاری از شهرداریها، بهویژه بیروت، طرابلس، سنالفیل، الغبیری و الدکوانه، تمجید کرد.
مولوی، بنا بر گزارش خبری، اشاره کرد که «مسئله آوارگی بزرگ و پیچیده است و باید از منظر حفظ موجودیت و مصلحت لبنان و در چارچوب قانون با آن برخورد کنیم»، و در عین حال خواستار رفع تخلفات در همه شهرداریها و اتحادیهها و نیز حفاظت از اموال عمومی و مشاعات متعلق به دولت لبنان شد که حق هر شهروند است، و یادآور شد که «شهرداریها کمکاری دولت را در بحرانها جبران میکنند».
مولوی همچنین بر ممنوعیت اداره مغازههای دارای صنایع سبک که از حیث رقابت نامشروع و کیفیت کالاها به بازرگان و صنعتگر لبنانی آسیب میزنند، تأکید کرد. در همین زمینه، آنتوان شختوره، وکیل و رئیس شهرداری الدکوانه، به وبسایت «الحرة» میگوید که «من تصمیمها و بخشنامههای دولت و وزیران صنعت و کشور و نیز وزیران کار سابق را اجرا میکنم، و برخی مرا به نژادپرستی متهم میکنند، با آنکه مطابق قانون و بهعنوان رئیس شهرداریِ آشنا به حقوق عمل میکنم. هرچند نظر شخصیام درباره آوارگی سوریها این است که به باری بر دوش زیرساختها و اقتصاد لبنان تبدیل شده و بنابراین از بازگشت آنان به کشورشان حمایت میکنم».
اقدامات مستمر
در شهرداری الغبیری واقع در ضاحیه جنوبی بیروت، در 29 سپتامبر گذشته اعلام شده بود که پلیس این شهرداری اجرای اقدامات بازرسی از همه مغازهها، مؤسسات، شرکتها و کارگاههای مشاغل آزاد را که آوارگان سوری در محدوده شهرداری اداره میکنند، آغاز کرده است تا از در اختیار داشتن مجوزهای قانونی اطمینان حاصل کرده و آن را ثبت کند، و در صورت وجود تخلف، فوراً برای بستن آنها اقدام شود.
شهرداری در بیانیهای توضیح داد که این کارزار بهصورت روزانه ادامه خواهد داشت، افزون بر اقدامات مربوط به منع اتباع خارجی از راندن وسایل نقلیه بدون ثبت، گواهینامه رانندگی یا مدارک هویتی. این اقدامات آزادی پناهندگان سوری را محدود میکند و حتی حلقه فشار را بر آنان تنگتر میسازد؛ امری که بسیاری از آنان را وادار میکند از لبنان بگریزند و به کشورهای امنتر، مانند مصر یا کشورهای اروپایی، پناه ببرند.
معن خلیل، رئیس شهرداری الغبیری، در صفحه خود در پلتفرم «فیسبوک» اعلام کرد: «بستن بازار سویدان که بیش از 50 مغازه تجاری و رستوران را در بر میگیرد و بیشتر آنها به خارجیها اجاره داده شده یا کارگران خارجی برخلاف قانون در آنها مشغول به کار هستند، آغاز شده است».
پناهندگان سوری همچنین محور توجه و بحث در هفتاد و هشتمین نشست مجمع عمومی سازمان ملل متحد بودند که اخیراً در نیویورک با مشارکت رهبران و مسئولانی از کشورهای مختلف عضو آغاز شد.
نجیب میقاتی، نخستوزیر لبنان، نگرانی کشورش را از شمار پناهندگان سوری و ناتوانی آن در تحمل بیشتر ابراز کرد و گفت موج جدیدی از آوارگی در جریان است، در حالی که شمار پناهندگان سوری در لبنان 1.8 میلیون نفر است که بنا بر برآوردهای لبنانی، حدود 880 هزار نفر از آنان نزد کمیساریای عالی سازمان ملل متحد در امور پناهندگان ثبت شدهاند.
از سوی دیگر، آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد، گفت که سوریه همچنان ویرانهای است و با نبود راهحل سیاسی در کشور، صلح دور از دسترس به نظر میرسد. در همین حال، رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه، گفت 4 میلیون سوری در بخشهای شمالی کشورشان در شرایط دشوار زندگی میکنند و به تنهایی با سرنوشت خود روبهرو هستند.
گریز از «حزبالله»
اقدامات و کارزارهای شهرداریها برای محدود کردن سوریها کافی نبود تا اینکه حسن نصرالله، دبیرکل «حزبالله» لبنان، آمد و تهدید کرد که برای فشار بر کشورهای اروپایی، پناهندگان سوری را از طریق پروازهای سازمانیافته اعزام خواهد کرد؛ در حالی که مدعی شد ایالات متحده عامل پناهندگی سوریهاست.
رهبر «حزبالله» که همسو با تهران و دستورکارهای آن است، در سخنرانی تصویری خود در روز دوشنبه گذشته گفت که پرونده پناهندگی سوری اکنون پرونده اصلی است، بهویژه آنکه همگان قانع شدهاند این پرونده تهدیدی وجودی برای کشور در سطوح مختلف است. او افزود: «وقتی گفته میشود تهدیدی وجود دارد، باید مسئولیت را پذیرفت، و مجادله بر سر گذشته میتواند برای یادآوری مواضع و عبرت گرفتن مفید باشد».
رهبر «حزبالله» همچنین خواستار تدوین یک طرح ملی یکپارچه شد که لبنانیها بر سر آن توافق کنند و آن را به جهان خارج ببرند و با آن بر دولت پیشبرد امور، نهادهای دولت، ارتش، نیروهای امنیتی، شهرداریها و جامعه فشار بیاورند. اما این طرح باید سنجیده، حسابشده و مورد توافق باشد.
نکته قابل توجه این است که حسن نصرالله بر ضرورت رسیدگی به ریشهها تمرکز کرد و ایالات متحده آمریکا را مسئول موج پناهجویی ناشی از ناامنی در مرحله نخست دانست، زیرا به گفته او این کشور همان طرفی است که جنگ را در آنجا «یعنی در سوریه» شعلهور کرد. او همچنین آمریکا را مسئول عدم بازسازی دانست، به دلیل فشارها و تحریمها، و خواستار تلاش برای لغو قانون «سزار» شد.
در این معنا، رهبر شبهنظامیان «حزبالله» فراموش میکند که در کنار حکومت سوریه در سرکوب و کشتار سوریهای بیگناه جنگیده، مرتکب بسیاری از جنایات جنگی و کشتارهای جمعی علیه سوریهای بیدفاع شده و بنا بر گزارشهای متعدد حقوق بشری و بینالمللی، سوریه را در تجارت «کپتاگون» غرق کرده است.
مکرم رباح، نویسنده و تحلیلگر سیاسی لبنانی، در واکنش به سخنان حسن نصرالله گفت که بخش بزرگی از پناهندگان سوری در لبنان، بهسبب جنایات «حزبالله» در سوریه خانههای خود را ترک کردهاند. او در مداخلهای در شبکه «الحدث العربیة» افزود: «کسی که به حسن نصرالله گوش بدهد، گمان میکند او یک فعال حقوق بشر است. بهتر بود لبنان را در معرض انزوای عربی، اسلامی و بینالمللی قرار نمیداد».
رباح همچنین اشاره کرد که «بهجای نشانه رفتن سلاحهایش به سوی اروپا، شایستهتر بود به نیروهای حزبش دستور میداد از بسیاری از روستاها، بهویژه در قلمون، عقبنشینی کنند»، و افزود که «اطلاعات ما تأیید میکند 40 درصد از پناهندگان سوری در لبنان از روستاها و شهرکهایی میآیند که تحت کنترل حزبالله هستند. روستاهای اشغالشده یا به کارخانههای کپتاگون تبدیل شدهاند یا به پایگاههای نظامی شبهنظامیان، و بهترین دلیل آن این است که بیشتر حملات اسرائیل که مواضع حزبالله را هدف قرار میدهد در منطقه قلمون است».
رباح همچنین تأکید کرد که «قانون سزار هیچ ارتباطی با بازسازی سوریه ندارد. آنچه مانع بازسازی سوریه میشود، حضور شبهنظامیان ایرانی و نیروهای روسی و نیز این است که حکومت دمشق هیچ گامی در جهت روند انتقال قدرت برنداشته است. بهترین دلیل آن نیز تجدید مطالبات برای انتقال مسالمتآمیز قدرت در سویدا، در جنوب سوریه، است».
پناهندگان سوری در لبنان، بنا بر گزارش «دیدبان حقوق بشر سوریه»، سالهاست در معرض رفتارهای تبعیضآمیز و نژادپرستانه قرار دارند؛ افزون بر قوانینی که توانایی آنان را برای برخورداری از حقوق اساسیشان، بهویژه حق سلامت و کار، محدود میکند. همچنین آنان در معرض شمار زیادی از حملات قرار گرفتهاند که به کشته شدن شماری از آنان و آتش زدن برخی اردوگاهها انجامیده و غالباً با گفتمانهای نفرتپراکنانه و تحریکآمیز همراه بوده است.
در نتیجه، سرنوشت پناهندگان سوری که با نژادپرستی فزاینده در هر دو کشور لبنان و ترکیه روبهرو هستند، همچنان بنا بر گفته رامی عبدالرحمن، مدیر «دیدبان حقوق بشر سوریه»، به وبسایت آمریکایی، به «راهحل سیاسی در سوریه» گره خورده است؛ آن هم در حالی که کشورهای اروپایی از پذیرش شمار آنان ناتواناند و شاید صدها و هزاران نفر از آنان را بپذیرند، اما قطعاً نه میلیونها نفر را.
- پاکستان همزمان با حمله مرگبار به نظامیان، محدودیتهای مصرف سوخت را تشدید کرد
- رد گزارش سازمان ملل از سوی کاخ سفید؛ واکنش تند واشنگتن به اتهام «جنایات جنگی» و بازتاب خروج آمریکا در رسانههای ایران
- رژه مسلحانه امروز در تهران؛ پادگانسازی فضای عمومی و ابعاد میلیتاریزهکردن جامعه
- درگیری مسلحانه در زاهدان؛ تشدید چرخه ناامنی و چالشهای رویکرد امنیتی در سیستان و بلوچستان
- روادید مشروط آمریکا برای هیئت ایرانی جهت شرکت در مجمع عمومی سازمان ملل
