در حالی که سایه سنگین جنگ کماکان بر منطقه سنگینی میکند، تحولات روز پنجشنبه ۲۸ می ۲۰۲۶ (۷ خرداد ۱۴۰۵) نشاندهنده وضعیتی پارادوکسیکال در روابط تهران و واشینگتن است. از یک سو، تبادل آتش در خلیج فارس و وضع تحریمهای جدید، زنگ خطر تشدید درگیریها را به صدا درآورده و از سوی دیگر، سیگنالهای متناقض از میز مذاکرات با میانجیگری پاکستان، چشمانداز دستیابی به یک توافق پایدار برای پایان دادن به وضعیت ”نه جنگ، نه صلح” را در هالهای از ابهام فرو برده است.
تنش نظامی در تنگه هرمز؛ از ساقط کردن پهپادها تا هدف قرار گرفتن پایگاه هوایی
بامداد پنجشنبه ۲۸ می (۷ خرداد)، منطقه شاهد یکی از جدیترین اصطکاکهای نظامی میان نیروهای مسلح دو کشور از زمان برقراری آتشبس در آوریل گذشته بود. فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا (سنتکام) در بیانیهای اعلام کرد که نیروهای این کشور چهار پهپاد انتحاری ایرانی را که تهدیدی علیه کشتیرانی تجاری در تنگه هرمز محسوب میشدند، ساقط کرده است. سنتکام همچنین تأیید کرد که یک ایستگاه کنترل زمینی را در بندرعباس، پیش از پرتاب پنجمین پهپاد، هدف قرار داده است. واشینگتن این اقدامات را ”صرفاً دفاعی” و در راستای حفظ آتشبس توصیف کرد.
در جبهه مقابل، روابط عمومی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی با صدور اطلاعیهای، این اقدام آمریکا را ”تعرض” به حاشیه فرودگاه بندرعباس خواند و اعلام کرد که در پاسخ، یک پایگاه هوایی متعلق به ارتش آمریکا را (به عنوان مبدأ تجاوز) هدف قرار داده است. اگرچه در بیانیه سپاه به موقعیت جغرافیایی این پایگاه اشارهای نشدە، اما همزمان ارتش کویت از رهگیری تهدیدات موشکی و پهپادی متخاصم توسط سامانههای پدافندی خود خبر داد. کویت که میزبان نیروهای آمریکایی است، منشأ این حملات را مشخص نکرد، اما این همزمانی، گمانهزنیها درباره هدف قرار گرفتن پایگاههای آمریکا در خاک این کشور را تقویت کرده است.
جبهه اقتصادی؛ تحریم نهاد مدیریت آبراه و بنبست مالی
همزمان با درگیریهای میدانی، وزارت خزانهداری آمریکا فشار اقتصادی را با تحریم نهاد تازه تاسیس ”مدیریت آبراه خلیج فارس” افزایش داد. واشینگتن مدعی است این نهاد که از سوی ایران برای نظارت بر تردد در تنگه هرمز ایجاد شده، ابزاری برای ”اخاذی از کشتیهای تجاری” و تامین مالی فعالیتهای سپاه پاسداران است.
ایران که پس از محاصره دریایی توسط آمریکا، این نهاد را برای هماهنگی عبور و مرور در محدوده ”کوه مبارک تا فجیره” و ”قشم تا امالقیوین” راهاندازی کرده، بر حق حاکمیتی خود در نظارت بر این آبراه تاکید دارد. با این حال، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، روز چهارشنبه ۲۷ می (۶ خرداد) در نشست کابینه بر موضع سختگیرانه خود پافشاری کرد و گفت در مذاکرات جاری، موضوعی به نام ”کاهش تحریمها” یا ”انتقال پول” مطرح نیست. وی دسترسی ایران به منابع مالیاش را مشروط به تغییر رفتار کامل تهران دانست.
دیپلماسی در غبار؛ تضاد روایتها میان تهران و واشینگتن
گزارشهای ضد و نقیض درباره پیشنویس توافق، پیچیدگی مذاکرات را دوچندان کرده است. صداوسیمای جمهوری اسلامی مدعی شد پیشنویسی حاوی تعهد آمریکا به رفع محاصره دریایی و خروج نیروها از منطقه در ازای بازگشت تردد کشتیها به حالت عادی تهیه شده است. کاخ سفید بلافاصله این گزارش را ”کاملاً ساختگی” خواند و رد کرد.
دونالد ترامپ با لحنی تهدیدآمیز اعلام کرد که تنگه هرمز باید یک آبراه بینالمللی باقی بماند و حتی کشور عمان را نیز تهدید کرد که نباید به دنبال کنترل این مسیر باشد. با این حال، مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، لحن ملایمتری داشت و از وجود ”مقداری پیشرفت” در مذاکرات سخن گفت، هرچند تاکید کرد که هدف نهایی، جلوگیری دائمی از دستیابی ایران به سلاح هستهای است.
واکنشهای بینالمللی و حوادث داخلی
تنشهای اخیر بر همکاریهای بینالمللی ایران نیز سایه انداخته است. الکسی لیخاچف، مدیرعامل ”روساتم”، اعلام کرد که به دلیل شرایط ناپایدار و اخبار ضد و نقیض، بازگشت ۸۱۳ کارمند خارج شده از نیروگاه بوشهر به تعویق افتاده است؛ تصمیمی که به تأیید ولادیمیر پوتین نیز رسیده و نشاندهنده نگرانی مسکو از امنیت تاسیسات هستهای ایران در صورت از سرگیری درگیریهاست.
در همین حال، کره جنوبی با متهم کردن ایران به حمله به کشتی ”اچامام نامو”(HMM Namu) در ۱۴ اردیبهشت با استفاده از موشکهای سری ”نور”، اعلام کرد سفیر ایران در سئول را احضار میکند. تهران پیش از این هرگونه دخالت در این حمله را رد کرده بود.
در داخل ایران نیز، وقوع دو حادثه در روز چهارشنبه ۲۷ می (۶ خرداد) شامل انفجار در واحد هوای شرکت ”دماوند انرژی” عسلویه با یک کشته و آتشسوزی در ساختمان اداری گمرک فرودگاه امام خمینی، به ابهامات افزوده است. اگرچه مقامات علت این حوادث را اعلام نکردهاند، اما وقوع همزمان آنها با تنشهای نظامی، توجه تحلیلگران را به خود جلب کرده است.
وضعیت کنونی روابط ایران و آمریکا را میتوان ”راه رفتن روی لبه تیغ” توصیف کرد. از یک سو، فشارهای اقتصادی ناشی از تورم ۲۵۰ درصدی و محاصره دریایی، تهران را به سمت میز مذاکره سوق داده و از سوی دیگر، واشینگتن با ترکیب تهدید نظامی و تحریمهای هدفمند، به دنبال کسب حداکثر امتیازات در پیشنویس نهایی است. درگیریهای پراکنده در تنگه هرمز نشان میدهد که آتشبس فعلی بسیار شکننده است و هرگونه خطای محاسباتی در میدان یا شکست در مذاکرات میانجیگرانه پاکستان، میتواند منطقه را بار دیگر به سوی یک رویارویی تمامعیار سوق دهد. هفتههای آتی و نتایج رایزنیهای دیپلماتیک در اسلامآباد، تعیینکننده سمت و سوی این بحران خواهد بود.
