در حالی که فضای سیاسی و نظامی در منطقه پس از جنگهای «۱۲ روزه» و «٤٠ روزه» همچنان ملتهب است، افشای جزئیات تازهای از جابهجایی تجهیزات راهبردی هستهای ایران، معادلات امنیتی میان تهران و واشینگتن را وارد فاز جدیدی کرده است. روزنامه «والاستریت ژورنال» در گزارشی اختصاصی که موجی از واکنشها را در رسانههای بینالمللی و داخلی ایران برانگیخته، مدعی شد که بر اساس ارزیابیهای اطلاعاتی اسرائیل و ایالات متحده، هزاران سانتریفیوژ غنیسازی اورانیوم به سایت زیرزمینی و فوقامنیتی «کوه کلنگگزلا» منتقل شده است؛ اقدامی که به نظر میرسد واکنشی مستقیم به آسیبپذیریهای شناساییشده در حملات سال گذشته باشد.
افشاگری والاستریت ژورنال: ابعاد اطلاعاتی و زمانی
بنا بر گزارش «والاستریت ژورنال» که ستون اصلی این تحلیل را تشکیل میدهد، مقامات اطلاعاتی اسرائیل برآورد کردهاند که این جابهجایی در پاییز ۱۴۰۴، یعنی تنها چند ماه پس از نبرد هوایی گسترده میان ایران و ائتلاف آمریکا-اسرائیل، صورت گرفته است. در جریان آن نبرد که به «جنگ ۱۲ روزه» شهرت یافت، سه سایت کلیدی نطنز، فردو و اصفهان هدف حملات سنگین قرار گرفتند.
والاستریت ژورنال تاکید میکند که انتقال هزاران سانتریفیوژ به این مکان جدید که در جنوب تاسیسات نطنز واقع شده، تلاشی از سوی تهران برای «بیمه کردن» زیرساختهای غنیسازی در برابر حملات هوایی احتمالی در آینده است. این روزنامه به نقل از منابع خود گزارش میدهد که بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، در دیدارهای اخیر خود با دونالد ترامپ، بر لزوم پیشدستی نظامی تاکید کرده تا از تثبیت نهایی این تجهیزات در اعماق غیرقابلنفوذ زمین جلوگیری شود.
مشخصات فنی کلنگگزلا؛ دژی فراتر از فردو
والاستریت ژورنال در تحلیل خود از دشواریهای عملیاتی علیه این مرکز مینویسد: «سایت کلنگگزلا سالهاست زیر نظر دقیق ماهوارههای جاسوسی قرار دارد، اما عمق سالنهای آن، عملیات هوایی را با چالشی بیسابقه روبرو میکند.»
بر اساس دادههای «موسسه علوم و امنیت بینالمللی» که در این گزارش بازتاب یافته، سایت مذکور در عمقی بین ۹۰ تا ۱۳۷ متری زیر صخرههای سخت قرار دارد. این عمق نه تنها از سایت فردو بیشتر است، بلکه عملاً آن را به یکی از مقاومترین سازههای هستهای جهان تبدیل کرده است.
تصاویر ماهوارهای که در تیرماه امسال مورد بررسی قرار گرفتهاند، نشاندهنده تقویت بیسابقه تدابیر امنیتی، ایجاد دیوارهای بتنی در اطراف ورودی تونلها و تردد مستمر کامیونهای سنگین حامل محمولههای حساس است. این روزنامه به نقل از تحلیلگران نظامی خاطرنشان میکند که هدف قرار دادن چنین مرکزی حتی برای «بمبهای سنگرشکن» مدل GBU-57 ارتش آمریکا نیز مأموریتی پیچیده و با نتیجهای نامعلوم تلقی میشود.
واکنشهای داخلی در ایران: تکذیب یا تأیید ضمنی؟
رسانههای داخلی ایران در مواجهه با گزارش والاستریت ژورنال، ترکیبی از بازنشر ادعاها و ارائه توضیحات رسمی سازمان انرژی اتمی را برگزیدهاند. «خبرگزاری فارس» و «دیدهبان ایران» با بازتاب این گزارش، آن را نشانی از «هراس اسرائیل» از توانمندیهای بومی ایران توصیف کردند.
در عین حال، وبسایت تحلیلی «خبرآنلاین» به نقل از منابع آگاه در تهران، به جنبه دیگری از این ماجرا پرداخته است. بر اساس مواضع رسمی پیشین مقامات ایرانی، سایت کلنگگزلا نه به عنوان یک مرکز «غنیسازی فعال»، بلکه به عنوان جایگزینی برای «مرکز مونتاژ سانتریفیوژهای پیشرفته» ساخته شده است که در سال ۲۰۲۰ در پی یک عملیات خرابکارانه در نطنز آسیب دیده بود.
رسانههای داخلی ایران بر این نکته تأکید دارند که انتقال تجهیزات به این مرکز، بخشی از برنامه پدافند غیرعامل است تا زنجیره تولید سانتریفیوژها از گزند ترورهای فنی و حملات هوایی در امان بماند. با این حال، تضاد میان روایت «مرکز مونتاژ» در تهران و ادعای «استقرار هزاران سانتریفیوژ برای غنیسازی» در والاستریت ژورنال، کانون اصلی تنشهای دیپلماتیک اخیر است.
ابهامات نظارتی و چالشهای آژانس
بخش مهمی از گزارش والاستریت ژورنال به نگرانیهای «رافائل گروسی»، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، اختصاص دارد. آژانس اعلام کرده است که علیرغم درخواستهای مکرر، هنوز اجازه دسترسی به اعماق سایت کلنگگزلا را نیافته است.
از منظر حقوقی، تهران معتقد است تا زمانی که اورانیوم به داخل سانتریفیوژها تزریق نشود، الزامی برای بازرسیهای پادمانی وجود ندارد. اما والاستریت ژورنال به نقل از دیپلماتهای غربی هشدار میدهد که نبود بازرسی در این سایت، این گمانه را تقویت کرده که ممکن است ایران از فضای وسیع زیرزمینی (تخمین زده شده بیش از ۵۰۰۰ مترمربع) برای فعالیتهای اعلامنشده، از جمله تولید فلز اورانیوم یا غنیسازی در مقیاس کوچک استفاده کند.
گذار به بازدارندگی سخت
تحرکات اخیر در سایت کلنگگزلا را نباید تنها یک جابهجایی لجستیکی ساده انگاشت. والاستریت ژورنال در بخش تحلیلی خود اشاره میکند که این اقدام پیامد مستقیم پایان آتشبس از سوی دونالد ترامپ در ۱۷ تیرماه است. زمانی که رئیسجمهوری آمریکا رسماً از نقض تفاهمنامه اسلامآباد توسط تهران سخن گفت و حملات هوایی محدودی را در جنوب ایران کلید زد، تهران استراتژی «تمرکز در نقطه غیرقابلدسترس» را با سرعت بیشتری پیش برد.
از سوی دیگر، حمله احتمالی به این مرکز که ترامپ در ۲۲ تیرماه به آن اشاره کرد، ریسکهای زیستمحیطی و سیاسی کلانی را به همراه دارد. انهدام احتمالی مرکزی در این عمق میتواند به انتشار مواد رادیواکتیو (در صورت وجود ذخایر) یا تخریب گسترده زیرساختهای غیرنظامی منطقه منجر شود؛ موضوعی که واشینگتن را در لبه یک تصمیمگیری دشوار قرار داده است.
گزارش والاستریت ژورنال از انتقال هزاران سانتریفیوژ به کوه کلنگگزلا، پرده از فاز جدید تقابل هستهای ایران و غرب برمیدارد. در حالی که رسانههای داخلی ایران بر حق حاکمیت و لزوم حفاظت از دستاوردهای علمی در برابر تهدیدات نظامی تاکید دارند، شواهد میدانی و ارزیابیهای بینالمللی نشاندهنده کاهش چشمگیر شفافیت در این بخش از برنامه هستهای است.
کوه کلنگگزلا اکنون تنها یک عارضه جغرافیایی در نزدیکی نطنز نیست، بلکه به نمادی از «بنبست استراتژیک» تبدیل شده است؛ جایی که عمق صخرهها مانع از نظارت آژانس شده و همزمان، اثرگذاری گزینههای نظامی روی میز واشینگتن را با تردیدهای جدی روبرو کرده است. موفقیت یا شکست دیپلماسی در ماههای آتی، به احتمال زیاد نه در اتاقهای هتلهای وین، بلکه در نحوه برخورد با «واقعیت زیرزمینی» کلنگگزلا رقم خواهد خورد.
- افزایش تحرکات عمرانی در «کوه کلنگ»؛ راههای آمریکا برای حملە به نفوذناپذیرترین سنگر گرانیتی ایران
- ارجاع پرونده هستهای ایران به شورای امنیت پس از ۲۰ سال؛ تشدید انزوای بینالمللی ایران
- شکست سد بازارساز در برابر تنشهای نظامی؛ عبور تاریخی دلار از مرز ۲۳۱ هزار تومان و چشمانداز اقتصاد ایران
- موازنهسازی در سایه تشدید بحران؛ از تهدیدهای تلآویو بر فراز حرمون تا بسته ششگانه تهران برای توقف جنگ
- تشدید درگیریهای دریایی در خلیج فارس؛ نابودی ناوگان سایه سپاه و تحمیل تاوان سنگین بر مردم
