با آغاز فصل سریال‌های رمضانی، امسال آثاری روی آنتن رفته‌اند که به انقلاب سوریه و نقض حقوق و جنایت‌های نظام پیشین می‌پردازند؛ در تلاشی آشکار برای «انتقال حقیقت همان‌گونه که هست». با این حال، این رویکرد بی‌حاشیه نماند و خیلی زود موج گسترده‌ای از انتقادها را در شبکه‌های اجتماعی برانگیخت؛ انتقادهایی که بینندگان پیشگام آن بودند و به زمان پخش، نام‌های حاضر در آثار و نوع پرداخت دراماتیک مربوط می‌شد.
این در حالی است که پرونده‌های بزرگی در سوریه، مانند پرونده بازداشت‌شدگان و مفقودان، هنوز به سرانجام نرسیده و مسیر روشنی برای عدالت انتقالی گشوده نشده است؛ موضوعی که باعث شده بسیاری بر این باور باشند که صفحه نمایش از پاسخ‌گویی پیشی گرفته و از زخم‌هایی که هنوز خون‌چکان‌اند، عبور کرده است.
دگرگونی‌هایی که فراموش نمی‌شوند
در میان نام‌هایی که درباره‌شان جنجال به پا شد، حسان زیّود قرار دارد؛ کسی که در سال‌های جنگ، متن ترانه‌ای در ستایش ارتش سوریه (وابسته به نظام اسد) نوشته بود، پیش از آن‌که پس از سقوط نظام، در چارچوبی متفاوت ظاهر شود و در آثاری با رنگ‌وبوی تازه «ملی» مشارکت کند.
این چرخش سریع او را در معرض انتقاد قرار داد، به‌ویژه با توجه به مشارکتش در آثاری که به انقلاب یا قربانیان این نقض‌ها می‌پردازند.
مشکل این نیست که آدم موضعش را عوض کند؛ مشکل این است که آدم‌هایی دفن شدند و زندگی آدم‌هایی درهم شکست. نمی‌توانیم با این موضوع طوری برخورد کنیم که انگار فقط یک پوست‌اندازی هنری است.
یزن خضور، پدر یک بازداشت‌شده مفقود از حومه دمشق
او در گفت‌وگو با «الحل نت» می‌افزاید: «وقتی اسم کسی را می‌بینم که همان نهادی را ستایش می‌کرد که پسرم را از من گرفت، و بعد می‌بینم در اثری درباره انقلاب حضور دارد، طبیعی است که احساس آزردگی و تحریک‌شدن کنم؛ چیزی به نام حافظه وجود دارد».
از سوی دیگر، رامی اللحام، که از بازداشت‌شدگان سابق صیدنایا است، در گفت‌وگو با «الحل نت» می‌گوید: «اگر قرار است این‌طور صلح مدنی را محقق کنید، دارید آن را بر انکار بنا می‌کنید. صلح با پاک‌کردن جزئیات به دست نمی‌آید، با به‌رسمیت‌شناختن آن‌ها به دست می‌آید».
«داستان‌های ما صحنه‌های تعلیق نیست»
سمر المصری، خواهر یک بازداشت‌شده سابق، می‌گوید تماشای برخی قسمت‌ها برایش شوک‌آور بوده است؛ نه به‌خاطر صحنه‌ها، بلکه به‌دلیل این احساس که درد به شکلی تجاری بازنمایی می‌شود.
او در گفت‌وگو با «الحل نت» می‌افزاید: «ما هنوز از سرنوشت خیلی از برادران‌مان خبر نداریم؛ چطور می‌خواهند داستان‌های بازداشت‌شدگان را به ماده‌ای برای نمایش تبدیل کنند، انگار که فقط یک گره داستانی است؟»
حسام الخطیب، بازداشت‌شده سابق، نیز می‌گوید: «داستان‌های ما چیزی نیست که به این شکل به نمایش گذاشته شود، به‌ویژه وقتی بازیگرانی حضور دارند که با نظام پیشین کار می‌کردند و از آن حمایت می‌کردند، و حالا آمده‌اند نقش قربانی را بازی کنند. موضوع، صرفاً عوض‌شدن نقش‌ها روی صحنه نیست».
جنجال و درخواست‌ها برای توقف
تنش‌ها پس از پخش قسمت‌های نخست سریال «قیصر» بالا گرفت؛ آن هم در پی صحنه‌ای که حاوی توهین به عبدالباسط الساروت بود؛ چهره‌ای که نزد بخش گسترده‌ای از سوری‌ها نماد به‌شمار می‌رود. موج خشمی که پس از آن به راه افتاد، سوری‌ها را به مطالبه توقف این اثر کشاند.
در مقابل، برخی ناظران اشاره کردند که بعضی آثار در اهانت به نمادهایی از انقلاب تردید نکرده‌اند، در حالی که نسبت به شخصیت‌ها یا نهادهای رسمی پیشین، نه ناسزای مستقیمی در آن‌ها دیده می‌شود و نه نقدی با همان شدت؛ و بر این اساس، معتقد بودند که «عدالت دراماتیک» دچار اختلال شده است.
زمان‌بندی نادرست
دیما العلی، کنشگر حقوقی، بر این باور است که مشکل فقط به محتوا مربوط نمی‌شود، بلکه به زمان‌بندی نیز مربوط است.
او می‌گوید: «پخش آثاری درباره این نقض‌ها پیش از تحقق عدالت انتقالی، پیام نادرستی می‌فرستد؛ انگار داریم این پرونده را از نظر هنری می‌بندیم، پیش از آن‌که از نظر قضایی گشوده شود».
او می‌افزاید: «زخم‌ها هنوز باز هستند و خانواده‌های قربانیان نه به حقیقت رسیده‌اند و نه به پاسخ‌گویی. تبدیل‌کردن فاجعه به ماده‌ای رمضانی در این مقطع، شتاب‌زدگی‌ای بی‌دلیل به نظر می‌رسد».
در میانه این جنجال، درامای رمضانی امسال به صحنه‌ای باز برای رویارویی با حافظه سوری بدل شده است؛ میان کسانی که این آثار را گامی ضروری برای شکستن سکوت می‌دانند و کسانی که آن را نادیده‌گرفتن حقیقت تلقی می‌کنند؛ آن هم در سایه بی‌توجهی آشکار حاکمیت جدید به ایجاد مسیری برای عدالت انتقالی.
- بحران پایدار در جنوب‌شرق؛ تلاقی آتش و مانیفست در سیستان و بلوچستان
- سایه رویارویی پنهان بر فراز لندن و دبی؛ بازداشت تبعه دوتابعیتی، تحقیقات تروریسم در امارات و تشدید بحران دیپلماتیک با ایران
- گسترش عملیات “طرد اقتصادی” آمریکا؛ تحریم خودروسازی، راه‌آهن و شبکه پنهان مالی رژیم ایران
- فلج شدن ناوگان اشباح جمهوری اسلامی در آب‌های آسیا؛ سرگردانی ده‌ها نفتکش و سقوط درآمد نفتی تهران به صفر
- نزدیک‌شدن دلار به مرز ۲۶۰ هزار تومان؛ تکرار الگوی برخورد امنیتی-قضایی در مواجهه با تکانه‌های ارزی
