در روزهای اخیر، شماری از پناهندگان سوری در ترکیه هدف سلسلهای از حملات قرار گرفتهاند؛ بهطوری که تنها در طول یک هفته، ۳ جوان به دست شهروندان ترک کشته شدند؛ آن هم در حالی که ترکیه شاهد افزایش حملات نژادپرستانه علیه پناهندگان سوری و حتی برخی گردشگران در این کشور است.
آخرین مورد از این قتلها، پناهنده سوری احمد مدراتی را قربانی گرفت؛ او شامگاه دوشنبه گذشته، بر اثر جراحات شدید ناشی از تیراندازی در محل کارش در استان آدانا از سوی گروهی از جوانان ترک، پس از آنکه از دادن یک تلفن همراه بهصورت رایگان به آنان خودداری کرده بود، جان باخت.
اعمال خشونت علیه سوریها در ترکیه
گروهی از جوانان ترک، جوان سوری احمد مدراتی را به دلیل خودداری از دادن یک تلفن همراه رایگان، با شلیک گلوله به قتل رساندند. طه الغازی، فعال حقوقی سوری، به نقل از برادر این جوان کشتهشده گفت که مدراتی صاحب یک مغازه فروش تلفن همراه بود. چند جوان ترک وارد مغازه او شدند و از او خواستند بدون پرداخت پول، یک تلفن به آنان بدهد. پس از آنکه او نپذیرفت، یکی از آنان مستقیما به سویش تیراندازی کرد.
پس از آن، مدراتی به نزدیکترین بیمارستان دولتی منتقل شد، اما با وجود همه مداخلات و کمکهای پزشکی، بر اثر جراحاتش جان سپرد. همین گروه از چند ماه پیش نیز بهطور دورهای به سراغ این جوان کشتهشده میرفتند تا از او «حقحساب یا باج» مطالبه کنند. به گفته الغازی، این جوان هنوز در اوایل دهه سی زندگیاش بود، متأهل و پدر یک کودک بود و در انتظار تولد فرزند جدیدی نیز به سر میبرد.
جمعه گذشته، خانواده جوان سوری عمار ابراهیم طبوش اعلام کردند که او به دست صاحب کارگاهی که در آن در استان قونیه ترکیه کار میکرد، پس از مطالبه مطالبات مالیاش، کشته شده است.
بر اساس اظهارات شماری از شاهدان عینی که در صحنه جنایت حضور داشتند، این حادثه در یکی از کارگاههای صنعتی در محلهای در منطقه قونیه رخ داده است؛ موضوعی که این فعال حقوقی سوری و نیز بسیاری از رسانههای ترکی و سوری به آن اشاره کردهاند.
عمار طبوش ۲۲ ساله بود و پیشتر در این کارگاه کار میکرد. روز جمعه، این جوان کشتهشده نزد کارفرما رفت و مبلغ باقیمانده دستمزدش را که ۱۰۰۰ لیر ترکیه بود مطالبه کرد، اما کارفرما که «بکیر ج» نام داشت، این موضوع را انکار کرد و نپذیرفت. در پی آن، میان دو طرف مشاجره لفظی درگرفت و صاحب کارگاه اسلحهاش را بیرون کشید و چند گلوله به سوی این جوان سوری شلیک کرد.
با وجود انتقال عمار طبوش به بیمارستان و انجام همه اقدامات درمانی، او بر اثر جراحاتش جان باخت. این منبع افزود که صاحب کار پس از ارتکاب جنایت گریخت، اما نیروهای امنیتی بعدا با پیگیری تصاویر دوربینهای مداربسته او را بازداشت کردند و روند تحقیق در این پرونده آغاز شد.
به دلیل سیگار نکشیدن کشته شد!
در همین زمینه، یک جوان سوری به نام ابراهیم دلی حسن در پی وارد آمدن چندین ضربه چاقو به نقاط مختلف بدنش از سوی یک شهروند ترک در ازمیر جان خود را از دست داد؛ آن هم پس از آنکه فرد مهاجم از او سیگار خواست و او در پاسخ گفت: «من سیگار نمیکشم»؛ پاسخی ساده که برای کشته شدنش کافی بود.
به گفته خانواده قربانی که اهل استان حلب سوریه است، یک مرد ترک در ۱۴ سپتامبر جاری، زمانی که این جوان همراه دوستش در منطقه سنجاک در استان ازمیر در حال قدم زدن بود، چندین بار با چاقو به او ضربه زد.
پس از آن، حسن به بیمارستانی نزدیک منتقل شد، اما چند روز بعد با وجود تلاشها برای نجاتش، جان باخت. خانواده این جوان کشتهشده تأکید کردند که هیچ آشنایی قبلی میان فرزندشان و قاتل ترک وجود نداشته است و افزودند که او از وی سیگار خواسته بود، اما پسرشان پاسخ داده بود که سیگاری نیست. در نتیجه، آن مرد ترک که همراه مرد دیگری بود، چندین ضربه چاقو به او زد؛ موضوعی که شاهدان عینی ترک نیز آن را تأیید کردهاند.
اندکی پس از این حادثه، نهادهای امنیتی قاتل را بازداشت کردند و از آغاز روندهای مربوط به بازخواست و محاکمه عامل جنایت و مشخص شدن انگیزهها و دلایل این جرم خبر دادند. این فعال حقوقی سوری در پستی در پلتفرم «فیسبوک» درباره این جنایت افزود که «با شماری از کادرهای حقوقی در کانون وکلای ترک در ازمیر هماهنگ کرده است تا همه حمایتهای قانونی لازم را به خانواده این جوان کشتهشده ارائه دهند و مسیرهای این پرونده را در دستگاه قضایی پیگیری کنند».
در پی این حوادث، رسانههای محلی سوری و ترکی، ویدئویی منتشر کردند که لحظه بر زمین افتادن این قربانیان را پس از چاقو خوردن یکی از آنان و تیراندازی به دیگری ثبت کرده است.
این حملات علیه پناهندگان سوری در ترکیه تازه نیست و تکرار آنها هر از گاهی ادامه دارد. در اوایل ماه جاری نیز یک شهروند ترک به نام «جاغلار ش» ۳۵ ساله، پناهنده سوری محمود ضاحی ۲۷ ساله را با گلوله کشت؛ پس از آنکه در استان آدانا در جنوب ترکیه به او شلیک کرد و از ناحیه سر زخمیاش کرد.
به گفته سازمانهای فعال در زمینه حقوق پناهندگان، پدیده تکرار حوادث قتل علیه پناهندگان سوری در ترکیه، به کارزارهای تحریکآمیزی بازمیگردد که رسانههای محلی در کنار احزاب سیاسیِ خواهان اخراج آنان به کشورشان به راه انداختهاند. به این ترتیب، مسئله پناهندگان و ماندن آنان در ترکیه به موضوعی مناقشهبرانگیز میان ائتلاف حاکم شامل دو حزب «عدالت و توسعه» و «حرکت ملی» و احزاب مخالف آن تبدیل شده است.
همچنین هر دو طرف، در آستانه هر انتخاباتی که ترکیه شاهد آن است، برای جلب رضایت پایگاه مردمی خشمگین خود از ادامه حضور پناهندگان سوری در کشورشان، با ارائه وعدههایی مبنی بر اخراج آنان یا بازگرداندن داوطلبانهشان به سوریه، با یکدیگر رقابت میکنند.
اخراج اجباری سوریها
پس از آنکه پرونده پناهندگان سوری در ترکیه پیش از برگزاری انتخابات ریاستجمهوری در ماه مه گذشته، به ابزاری آشکار برای بهرهبرداری و باجگیری سیاسی از سوی محافل سیاسی ترکیه جهت کسب شانس انتخاباتی تبدیل شده بود، اکنون پناهندگان سوری از سرنوشت نامعلومی که در انتظارشان است بیم دارند؛ آن هم در میانه افزایش عملیات اخراج آنان از ترکیه.
با وجود آنکه رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه، در جریان کارزار انتخابات ریاستجمهوری خود از بازگشت داوطلبانه سوریها به کشورشان سخن گفته بود، اما مدتی است که دولت ترکیه کارزارهای خود برای آزار و اخراج پناهندگان سوری را، با بهانههای مختلف از جمله ارتکاب تخلف، تشدید کرده است. با این حال، نتیجه هر تخلفی، حتی اگر کوچک باشد، این است که پناهنده را سوار اتوبوسی میکنند که او را به مرکز اخراج میبرد تا بهزور «درخواست بازگشت داوطلبانه» را امضا کند.
این اخراج که با قوانین و عرفهای بینالمللی مربوط به پناهندگان سوری در تضاد است، همزمان با اظهارات علی یرلیکایا، وزیر کشور ترکیه، شدت گرفته است؛ او به این بهانه که آنکارا با مهاجران خارجی غیرقانونی مبارزه میکند، مدعی شد که «دستور تعقیب مهاجران غیرقانونی را در سراسر ترکیه صادر کرده و شمار آنان طی ۴ یا ۵ ماه بهطور چشمگیری کاهش خواهد یافت».
افزون بر این، سخنان رسانهای درباره صدور دستور از سوی اردوغان برای تشویق بازگشت پناهندگان سوری به کشورشان در سه مرحله بر اساس «الگوی حلب»، همگی نشانههایی هستند که پرسشهایی را درباره اینکه آنکارا در دوره پیش رو از این پرونده چه میخواهد به دست آورد، برمیانگیزند.
بهویژه آنکه ترکیه اکنون در حال برنامهریزی برای یکپارچهسازی اداره مناطق تحت کنترل نیروهای خود و گروههای موسوم به «ارتش ملی سوریه» مورد حمایت آن، در شمال و شمالشرق سوریه است؛ آن هم از طریق تعیین یک استاندار واحد که بهجای ۷ استاندار که برای هماهنگی در آنجا منصوب شده بودند، اختیارات اداره آن مناطق را بر عهده بگیرد؛ بنا بر گزارش یک روزنامه ترکی.
دلالتهای اظهارات اردوغان
اردوغان اخیرا در اظهاراتی رسانهای گفت که ترکیه اقدامات خود را علیه قاچاقچیان انسان تشدید کرده و مانع ورود صدها هزار مهاجر غیرقانونی شده است. در واقع، تکرار سخنان اردوغان درباره اخراج پناهندگان سوری، همزمان با افشای روزنامه ترکی درباره تعیین یک حاکم واحد برای مناطق تحت کنترل ترکیه در شمال سوریه، پرسشهای بسیاری را برمیانگیزد: آیا این به معنای مقدمهای برای مرحلهای جدید در رابطه با دمشق است، یا منافع عملگرایانه دیگری پشت آن قرار دارد؟
سخنان اردوغان یک روز پس از آن مطرح شد که روزنامه «ترکیه» گزارشی منتشر کرد و در آن گفت که بازرگانان عرب با شدت گرفتن خصومت علیه عربها و تحریک نژادپرستانه موجود در کشور، انتقال پروژههای خود به خارج از ترکیه را افزایش دادهاند. این روزنامه ترکی اخیرا اشاره کرد که جابهجایی سرمایهها، زیانی معادل ۲ میلیارد دلار آمریکا به ترکیه وارد کرده است و توضیح داد که آثار عربستیزی در ترکیه طی دو ماه اخیر آشکار و شدید شده و سرمایهگذاریهای عربی در این کشور بهشدت آسیب دیده است.
بنابراین، پشت اظهارات اردوغان نیز مانند همیشه مجموعهای از منافع عملگرایانه قرار دارد. از یک سو، او نمیخواهد سرمایهگذاریهای عربی و گردشگری را که از مهمترین منابع درآمد ملی برای آنکارا به شمار میروند، از دست بدهد؛ بهویژه پس از آنکه دو شهروند مراکشی را به شمال سوریه اخراج کردند، چون گمان کرده بودند سوری هستند، در حالی که آنان با هدف گردشگری به ترکیه آمده بودند.
همچنین سخنان امروز اردوغان درباره پروژه «بازگشت داوطلبانه» که هدف آن بازگشت حدود یک میلیون پناهنده از ترکیه به سوریه است، و ادامه ساخت خانههای دائمی در شمال سوریه برای تسهیل بازگشت «داوطلبانه و امن»، نشان میدهد که منافع و دستاوردهای سیاسیای پشت این اظهارات قرار دارد و شاید حاکی از آن باشد که این مرحلهای جدید در چارچوب نزدیک شدن آنکارا و دولت دمشق است.
برخی ناظران بر این باورند که «الگوی حلب» تلاشی ترکی است تا آن را مسیر حلوفصل هرگونه توافق سیاسی آینده میان خود و دولت دمشق جلوه دهد. بیتردید اردوغان از طرح این نقشه اهداف و منافع تاکتیکی دارد که یکی از آنها تسلط بر حلب از طریق فرستادن پناهندگان سوری به آنجاست. مسئله تسلط ترکیه بر حلب همواره رویایی بوده که در سر داشته است.
- رایزنیهای رئیس سازمان اطلاعات ترکیه در کابل و قندهار
- مطالبه جهانی برای تمدید مأموریت گزارشگر ویژه سازمان ملل در افغانستان، نامه مشترک ۱۰۰ نهاد بینالمللی به شورای حقوق بشر
- افزایش مطالبات اصناف ایران برای محاسبه مالیات بر پایه سود واقعی کسبوکارها
- پاکستان همزمان با حمله مرگبار به نظامیان، محدودیتهای مصرف سوخت را تشدید کرد
- رد گزارش سازمان ملل از سوی کاخ سفید؛ واکنش تند واشنگتن به اتهام «جنایات جنگی» و بازتاب خروج آمریکا در رسانههای ایران
