همزمان با استقرار توده هوای گرم در سراسر ایران و افزایش دما تا بیش از ۴۵ درجه سلسیوس در برخی مناطق، شبکه برق کشور به دلیل سالها سوءمدیریت ساختاری و خسارات ناشی از درگیریهای نظامی اخیر، در آستانه فروپاشی کامل قرار گرفته است. حاکمیت که در تامین ابتداییترین نیازهای شهروندان ناتوان مانده، در اقدامی فرافکنانه، مسئولیت قطعیهای گسترده را به گردن حملات خارجی میاندازد؛ این در حالی است که کارشناسان ریشه اصلی بحران را در فرسودگی زیرساختها، ناترازی انباشته و ماجراجوییهای نظامی میدانند که سرمایههای ملی را به جای نوسازی صنعت برق، صرف تنشهای منطقهای کرده است.
وزارت نیرو در بیانیهای از شهروندان درمانده خواسته است تا در ساعات اوج مصرف، کولرها و سامانههای سرمایشی خود را خاموش کنند. این درخواست در حالی مطرح میشود که دمای هوا در تهران به ۳۹ درجه سلسیوس و در بندرعباس به بیش از ۴۰ درجه رسیده است. در حالی که مقامات حکومتی در اتاقهای خنک خود به تصمیمگیری مشغولند، میلیونها ایرانی در گرمای طاقتفرسا، بدون برق و در بسیاری موارد بدون آب (به دلیل از کار افتادن پمپهای برقی) با شرایطی جانفرسا دست و پنجه نرم میکنند.
بر اساس گزارش روزنامه “نیویورک پست”، مقامات ایران مدعیاند که حملات ایالات متحده به تاسیسات، شبکه را تحت فشار قرار داده، اما کاخ سفید در گفتگو با “بیبیسی” تاکید کرده است که حملات صرفاً اهداف نظامی و لجستیکی را هدف قرار داده و زیرساختهای غیرنظامی آسیب ندیدهاند.
شکاف عمیق تولید و ناترازی ساختاری در صنعت برق
بحران برق در ایران فراتر از خسارتهای مقطعی جنگ است. بر اساس گزارش مرکز پژوهشهای مجلس، شبکه برق ایران در تابستان ۱۴۰۵ با کسری تولیدی بین ۱۰ تا ۱۸ هزار مگاوات روبهروست. این ناترازی نتیجه مستقیم دهه اول قرن جدید شمسی است که در آن سرمایهگذاری در بخش تولید متوقف شد.
محمود حکیمی، عضو کمیسیون بازار برق، در گفتگو با وبسایت “اکوایران” تاکید کرد که اقتصاد دستوری و قیمتگذاری غیرواقعی، انگیزه سرمایهگذاری را نابود کرده است. در حالی که قرار بود سالانه ۵ هزار مگاوات به ظرفیت کشور اضافه شود، این اهداف در سایه فساد و مدیریت ایدئولوژیک هرگز محقق نشد.
خسارتهای جنگی نیز تیر خلاصی بر این بدنه فرسوده بوده است. مصطفی رجبی مشهدی، مدیرعامل شرکت توانیر، اعلام کرد که خسارتهای وارده به شبکه از مرز ۶۰ هزار میلیارد تومان گذشته است. به گفته معاون وزیر نیرو، نزدیک به ۷ هزار مگاوات از ظرفیت نیروگاهی کشور در پی حملات اخیر آسیب دیده است.
از جمله این آسیبها میتوان به نیروگاه سیکل ترکیبی احمد کاظمی با ظرفیت ۹۱۴ مگاوات اشاره کرد. همچنین حملات به تاسیسات گازی باعث شده تولید سوخت نیروگاهها ۲۰ تا ۲۵ درصد کاهش یابد که نتیجه آن خاموشیهای طولانی و روی آوردن اجباری به مصرف مازوت و تشدید آلودگی مرگبار در کلانشهرها بوده است.
ماجراجویی منطقهای؛ حمله به تاسیسات غیرنظامی کویت و قطر
در حالی که مردم ایران در تاریکی و گرما به سر میبرند، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی به جای تمرکز بر حفاظت از زیرساختهای ملی، توان خود را صرف حمله به زیرساختهای غیرنظامی کشورهای همسایه کرده است. دولت کویت رسماً ایران را متهم کرد که نیروگاه “شمال شعیبه” را هدف قرار داده است؛ تاسیساتی که وظیفه تولید ۸۷۶ مگاوات برق و تامین ۴۵ میلیون گالن آب شیرین را بر عهده داشت. خبرگزاری “فارس” با انتشار تصاویر هوایی، انهدام کامل این مرکز حیاتی را تایید کرد. این حملات که جان غیرنظامیان را به خطر انداخته، با واکنش تند وزارت خارجه کویت و محکومیت آن به عنوان یک “رویکرد خصمانه سازمانیافته” روبرو شده است.
علاوه بر کویت، قطر نیز هدف حملات موشکی و پهپادی ایران قرار گرفت که منجر به زخمی شدن یک کودک بر اثر سقوط قطعات موشکهای رهگیری شده در دوحه شد. اردن نیز اعلام کرد که چندین موشک شلیک شده از سوی ایران را در آسمان خود رهگیری کرده است. این جنگافروزیها که با بیانیههای تهدیدآمیز نیروی دریایی سپاه پاسداران درباره “ساعت صفر” علیه ناوگان ایالات متحده همراه شده، عملاً ایران را در یک انزوای کامل قرار داده و هزینههای بازسازی زیرساختهای آسیبدیده را به دلیل تداوم درگیریها غیرممکن ساخته است.
فلج شدن صنایع و ضرر ۴۰۰ هزار میلیارد تومانی تولید
بخش صنعت ایران در پی قطعیهای مداوم برق در آستانه فروپاشی است. عزتالله زارعی، سخنگوی وزارت صنعت، معدن و تجارت، اعلام کرد که درآمد از دسترفته صنایع بر اثر قطعی برق در سال ۱۴۰۴ به حدود ۴۰۰ هزار میلیارد تومان رسیده است. بسیاری از واحدهای تولیدی در شهرکهای صنعتی اکنون هفتهای دو روز و هر بار تا ۱۲ ساعت با قطعی برق مواجه هستند. این وضعیت نهتنها تولید ملی را فلج کرده، بلکه بر اساس گزارش روزنامه “اطلاعات”، خطر بیکاری گسترده و افزایش تورم ناشی از کمبود کالا را به شدت افزایش داده است.
در حالی که برق صنایع با قیمتی ۱۵ برابر گرانتر از بخش خانگی فروخته میشود، این بخش بیشترین بار ناترازی را بر دوش میکشد. محمدمسعود سمیعینژاد، رئیس هیئت عامل ایمیدرو، هشدار داد که اجبار صنایع به ساخت نیروگاه در شرایطی که دولت امنیت سرمایهگذاری را تضمین نمیکند، رقابتپذیری کالاهای ایرانی را نابود کرده است. فساد در تخصیص سوخت نیز مزید بر علت شده؛ به طوری که نیروگاههای قدیمی با بازدهی ناچیز ۳۰ درصد همچنان بودجههای کلان یارانهای را میبلعند، در حالی که نوسازی شبکه به ۱۰۰ میلیارد دلار سرمایه نیاز دارد که در ساختار فعلی حکمرانی ایران، تامین آن محال به نظر میرسد.
زندگی در تاریکی؛ قطع آب و فشار بر ادارات دولتی
در سطح شهرها، خاموشیهای بیبرنامه زندگی روزمره را به جهنم تبدیل کرده است. در بسیاری از مجتمعهای مسکونی تهران و البرز، قطع برق به معنای قطع همزمان پمپهای آب و آسانسورهاست. طبق گزارشهای میدانی، برخی مناطق مرکز تهران بیش از ۴ ساعت در روز بدون اطلاع قبلی در خاموشی مطلق فرو میروند. حاکمیت برای مخفی کردن ناتوانی خود، فشار را بر ادارات دولتی افزایش داده و برق بیش از ۵۰۰ اداره در استان تهران را به دلیل رعایت نکردن الگوهای مصرف قطع کرده است. محمود محمودی، مدیرعامل توزیع برق استان تهران، تایید کرد که سیستمهای محدودکننده خودکار (لیمیترها) برای جریمه ادارات فعال شدهاند.
بحران کنونی برق در ایران، آینهای از شکست همهجانبه حکومتی است که اولویتهای خود را گم کرده است. در حالی که ذخایر ارزی صرف تجهیز گروههای نیابتی و حملات موشکی به نیروگاههای آبشیرینکن همسایگان میشود، شهروندان ایرانی باید در دمای ۴۵ درجه سلسیوس، بدون برق و آب، بهای سنگین ایدئولوژی جنگطلبانهای را بپردازند که هیچ سودی برای سفره و رفاه آنان ندارد. تداوم این وضعیت و وعدههای توخالی مقامات درباره واردات برق از روسیه و ارمنستان، تنها مسکنهایی موقتی برای دردی مزمن است که درمان آن تنها در تغییر بنیادین سیاستهای کلان و بازگشت ثروت ملی به زیرساختهای کشور نهفته است.
- تلاش پنهان پکن برای بقای تهران؛ موانع بزرگ واشینگتن در اجرای طرح “طرد اقتصادی” علیه جمهوری اسلامی
- تنش در منطقه خاکستری؛ ابعاد جایزه ۱۰ میلیون دلاری آمریکا برای فرمانده سایبری سپاه
- راهبرد «طرد اقتصادی» واشنگتن؛ تقابل چندجانبهگرایی پکن و مسکو با فشارهای فراسرزمینی آمریکا
- اظهارات ترامپ مبنی بر بازگشت جریان نفت به شرایط پیش از جنگ؛ هرمز در برزخِ روایت واشینگتن و گزارشهای میدانی
- آژانس بینالمللی انرژی اتمی: تهران باید اجازه بازگشت بازرسان بینالمللی را بدهد
