گزارشهای متخصصان داخلی از تغییر نگرانکننده الگوی سنی دیابت در ایران حکایت دارد؛ بیماریای که پیشتر بیشتر در آستانه ورود به مدرسه یا اوایل بلوغ بروز میکرد، اکنون در کودکان یک تا سهساله نیز مشاهده میشود. همزمان با برآورد حضور «چندین ده هزار» کودک مبتلا به دیابت نوع یک در کشور، نبود آمار یکپارچه، پوشش ناکافی بیمهها و هزینه چندمیلیونی سنسورهای پایش قند خون، مدیریت این بیماری مزمن را به چالشی جدی برای خانوادهها و نظام سلامت تبدیل کرده است.

تغییر الگوی سنی و ضرورت تشخیص بهموقع
علی ربانی، رئیس انجمن پزشکان کودکان ایران و استاد دانشگاه علوم پزشکی تهران، در گفتوگو با خبرگزاری «ایلنا» (۲۷ آبان) هشدار داده است که در میان افراد زیر ۱۸ سال، دیابت نوع یک شایعترین نوع دیابت است. در این بیماری خودایمنی، سیستم ایمنی بدن به سلولهای تولیدکننده انسولین در لوزالمعده حمله میکند و تنظیم طبیعی قند خون را مختل میسازد. به گفته این متخصص، بیماران مبتلا باید در تمام طول عمر انسولین دریافت کنند و قند خون خود را بهطور مستمر کنترل کنند تا اندامهای مختلف بدن دچار آسیب نشود.
رئیس انجمن پزشکان کودکان ایران: در میان افراد زیر ۱۸ سال، دیابت نوع یک شایعترین نوع دیابت است. در این بیماری خودایمنی، سیستم ایمنی بدن به سلولهای تولیدکننده انسولین در لوزالمعده حمله میکند و تنظیم طبیعی قند خون را مختل میسازد
بر اساس اظهارات ربانی، هرچند دو دوره متعارف بروز دیابت نوع یک در کودکان حدود پنج تا هفتسالگی و اوایل بلوغ است، اما در سالهای اخیر، بهویژه پس از همهگیری کرونا، ابتلا در کودکان یکساله و دو تا سهساله نیز گزارش شده است. همزمان، افزایش چاقی در کودکان به رشد موارد دیابت نوع دو در این سنین نیز منجر شده؛ اختلالی که در آن حساسیت سلولها به انسولین کاهش مییابد و عوامل ژنتیکی، متابولیک و سبک زندگی در آن دخیلاند.
رئیس انجمن پزشکان کودکان ایران پرنوشی و پرادراری را نشانههای هشداردهنده اولیه معرفی کرده و در گفتوگو با خبرگزاری «مهر» (۲۴ آبان) افزوده است که کاهش وزن و بیحالی نیز از علائم مهم بیماری است و تأخیر در تشخیص میتواند به تنفس سریع، کاهش سطح هوشیاری و حتی کما منجر شود. از آنجا که کودکان نوپا قادر به بیان دقیق علائم جسمی نیستند، کاهش سن ابتلا حساسیت مضاعف والدین و نظام مراقبتهای اولیه سلامت را میطلبد.

حکمرانی سلامت در خلأ آمار دقیق
یکی از محورهای انتقادی در بررسی وضعیت دیابت کودکان در ایران، نبود آمار جامع ملی است. ربانی در مصاحبه با «ایلنا» تصریح کرده که بیمهها و مراکز درمانی بر مبنای تجویز انسولین دادههایی در اختیار دارند، اما اطلاعات بیماران بهصورت یکپارچه گردآوری نشده است. برآورد انجمنهای تخصصی از تحت درمان بودن «چندین ده هزار» کودک مبتلا به دیابت نوع یک در کشور حکایت دارد؛ شکاف آماریای که تخصیص دقیق دارو، تجهیزات و بودجه را دشوار میکند.
برآورد انجمنهای تخصصی از تحت درمان بودن «چندین ده هزار» کودک مبتلا به دیابت نوع یک در کشور حکایت دارد؛ شکاف آماریای که تخصیص دقیق دارو، تجهیزات و بودجه را دشوار میکند
این کمبود دادههای پایه در شرایطی است که آمارهای کلان رسمی از گسترش سریع دیابت در ایران خبر میدهند. بر اساس دادههای وزارت بهداشت و پیام رئیسجمهور به مناسبت روز جهانی دیابت، حدود ۲۰ میلیون ایرانی به دیابت یا پیشدیابت مبتلا هستند و بیش از ۱۴.۲ درصد جمعیت بالای ۲۵ سال دیابت دارند و حدود ۲۵ درصد نیز در معرض ابتلا قرار گرفتهاند. در چنین بستری، نبود بانک اطلاعاتی متمرکز برای بیماران زیر ۱۸ سال، خطر دیدهنشدن نیازهای ویژه کودکان را در سیاستگذاریهای کلان سلامت افزایش میدهد.
هرچند جامعه پزشکان کودکان، انجمن غدد کودکان و یک بنیاد خیریه بهتازگی سامانه ثبت بیماران (رجیستری) دیابت نوع یک را برای ثبت اطلاعات و ارائه آموزش مستمر از راه دور به خانوادهها آغاز کردهاند، اما به گفته ربانی، دستیابی به آمار دقیق از این مسیر دستکم تا ماهها یا سال آینده زمان میبرد؛ موضوعی که نشان میدهد نظام سلامت همچنان در گام نخست گردآوری داده قرار دارد.

دسترسپذیری انسولین در برابر هزینه سنگین پایش مدرن
در سطح درمان پایه، گزارشهای کارشناسان داخلی نشان میدهد انسولینهای مورد نیاز، از جمله نمونههای تولید داخل، تا حد زیادی در بازار در دسترس هستند. با این حال، مدیریت استاندارد دیابت کودکان، بهویژه در سنین یک تا سهسالگی، تنها به تأمین انسولین محدود نیست و به پایش مداوم قند خون وابسته است.
در این مرحله، شکاف میان فناوری روز پزشکی و توان مالی خانوادهها نمایان میشود. سنسورهای پایش مداوم که کودک را از سوزنزدن مکرر به نوک انگشت بینیاز میکنند، برای هر دوره دوهفتهای حدود چهار تا پنج میلیون تومان هزینه دارند که در کنار آزمایشها و چکاپهای سهماهه، فشار مالی قابل توجهی ایجاد میکند. ربانی با اشاره به تفاوت هزینه ماهانه درمان در استانهای مختلف بر اساس نوع تجهیزات و میزان پوشش بیمهای تأکید کرده که برای بسیاری از خانوادهها تأمین همین هزینههای مستمر نیز دشوار است و برخی خانوادهها اساساً از حمایت بیمهای برخوردار نیستند.
سعید کلباسی، رئیس هیئت مدیره انجمن دیابت ایران، نیز در گفتوگو با «باشگاه خبرنگاران جوان» با انتقاد از گرانی دستگاههای پایش قند خون و پمپ انسولین، خواستار پوشش بیمهای اقلام جدید درمانی توسط صندوقهای بیمهگر شده است. از سوی دیگر، هرچند رئیس هیأت امنای صرفهجویی ارزی در معالجه بیماران از تأمین ۱۱۰ دستگاه پمپ انسولین هوشمند برای کودکان دیابتی خبر داده، مقایسه این تعداد با جمعیت چنددههزارنفری بیماران، فاصله چشمگیر میان اقدامات موردی و پوشش فراگیر بیمهای را نشان میدهد.

فشار روانی و خلأ حمایتی در مدارس
فراتر از بار مالی، کودکان دیابتی در مقایسه با همسالان خود دچار فشار روانی میشوند و نگرانی از افت قند خون هنگام خواب یا حضور در مدرسه، آرامش خانوادهها را بر هم میزند. به گفته رئیس انجمن پزشکان کودکان ایران، در کنار توصیههای پزشکی، ارائه آموزشهای مستمر به کودک و خانواده برای آمادگی روحی و شناخت بیماری و نیز ارتقای آگاهی مدارس در مواجهه با این دانشآموزان ضروری است. نبود آموزش فراگیر در مدارس و حمایت روانی-اجتماعی منسجم، بار مراقبت را عمدتاً بر دوش والدین گذاشته است. در مجموع، تا زمانی که ثبت یکپارچه بیماران، پوشش بیمهای عادلانه تجهیزات پایش و آموزش در محیطهای آموزشی همزمان محقق نشود، کاهش سن ابتلا به دیابت تا یکسالگی، نابرابری در دسترسی به مراقبت استاندارد را تشدید خواهد کرد.
- هشدار درباره کاهش سن ابتلا به دیابت کودکان در ایران؛ از تشخیص در یکسالگی تا هزینه چندمیلیونی پایش قند خون
- از پرونده یونان تا کیفرخواستهای غرب؛ کالبدشکافی موج اتهامات امنیتی ۲۰۲۶ علیه ایران و واکنش تهران
- لیلا شویکانی کیست که واشنگتن برای اطلاع از سرنوشتش ۵ میلیون دلار جایزه میدهد؟
- جهش ۶۹ درصدی رهن پیشنهادی در تهران؛ شکاف آمارهای رسمی و واقعیت بازار اجاره در سایه ضعف نظارت
- تشدید تنشها در جنوب ایران و خلیج فارس؛ تقابل محدود در سایه ابهام اطلاعاتی و دیپلماسی
